Auteursarchief: Jantsje

EVACUÉES
Hier staan voor zover ons bekend alle evacuees met gastgezinnen genoemd. Ze kwamen voornamelijk uit Roermond, maar ook uit Arnhem of Rotterdam.
Het gaat hier niet om onderduikers!
Wie nog aanvullingen heeft, graag. 14 april a.s. hebben we een fotoavond georganiseerd, waar Jacques Willems zijn herinneringen gaat vertellen.

Familie Willems uit Roermond


Familie Willems ( foto omstreeks 1953)
Vader, moeder en 10 kinderen waren bij meerdere gezinnen ondergebracht. De kinderen: Tony geb. 1931, Dien geb. 1932, Mien geb. 1933, Jan geb.1934, Theo geb. 1936, Els geb.1937, Jacques geb. 1939, Mariet geb. 1940, Wim geb.1941, Dory geb. 1943.
Op de foto achter v.l.n.r.: Lies ( partner van Jan), Jan(geb.1934), Herman ( partner van Dien, kwam uit Erica in Drente), Dien, mevrouw Willems, de heer Willems, Tony, Rinus Verbunt( partner Tony).
Voor v.l.n.r.: geen familielid, Mariet(met strik in het haar), Els, Mien, man ( geen familie), Jacques, Theo en Wim voor.
Twee kinderen ervoor in het midden zijn ook onbekenden.

De Evacuatie-lijst kunt u terugvinden onder deze link: https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mizig=210&miadt=103&miaet=1&micode=7005&minr=961738&miview=inv2

Zo stond De familie Willems  in de evacuatielijst.

Harm en Goaikje Merkus:
Tony Willems was bij de familie Harm en Goaikje  Merkus aan de Kalkhúswei, woonden later aan de Eelke Meinertswei.

Harm en Goaikje Merkus met de zoons Jan en Jochum

Tony Willems, ze was later gezinsverzorgster

Eabele en Lysbeth Klaver-Loonstra en zoon Kees aan de Kollenswei

Jacques Willems was bij de familie Klaver

Jacques

Later weer op bezoek in Westergeast

Jacques, Ljibbe Klaver, Luut Klaver, Minke Klaver, Anna Klaver

De ouders van Minke Hiemstra -Klaver, Luut en Anna Klaver waren 70 jaar getrouwd en in het midden Isabella en Jacques.

Eabele Klaver

Kees Klaver

Tjibbe en Ietsje Kuipers aan de Kalkhúswei
Vader, moeder en de jongste van 2 jaar, Dory, en Mien en Els? Willems waren bij familie Tjibbe Kuipers. Ze waren eerst bij een ander gezin aan de Trekwei.

Tjibbe en Ietsje KUipers

Tjibbe Kuipers rechts

Familie Stinissen aan de Trekweg 6
Het zou kunnen zijn, dat er tijdelijk ook evacuees bij deze familie waren ondergebracht.

Trekweg 6

Berend Stinissen met kleine Bertus uit Indië

Hidde en Anne Nicolai aan de Kollenswei
Mariet Willems was bij de familie Nicolai aan de Kollenswei ( kinderen waren Roel Nicolai en Tryntsje Nicolai)

Woning Hidde en Anne Nicolai

Hidde Anne Nicolai met kleinzoon Feike

Roel Nicolai

Tryntsje Nicolai

Keimpe en Jitske Annema aan de Kalkhúswei.

Theo Willems was bij Keimpe en Jitske Annema

Jan, Jacques en Theo. Foto van omstreeks februari 1945.

De kleindochter van Keimpe en Jitske Annema van de Kalkhúswei 26 gaf door, dat Theo Willems bij haar pake en beppe was opgevangen. En dat ze nog tot 2012 ieder jaar contact met elkaar hadden.

Familie Hansma aan de Trekweg
Jan Willems was bij de familie Hansma

Staand v.l.n.r.: Aaltje, Anne, Reinder, Hans, Geertje, Reina
Zittend vader en moeder Hansma, Jacob en Janke Hansma-Dijkstra

Janke Hansma-Dijkstra was baakster

Klaas Dam woonde naast Tjibbe Kuipers in een noodwoning. De familie Dam is later naar Kollumerpomp verhuisd.
Heel misschien was daar Wim Willems

Links van de woning is waarschijnlijk de noodwoning te zien

1 Reinder Hansma (broer Aaltsje), 2?, 3 Jille Kuipers, 4 Jellie Kuipers, 5 Jane Schotanus, 6 Pietsje Tuinstra, 7 Johannes Schotanus,8 Elske Sipma,9 Griet Veenstra ( dochter Wessel en Anne),10 Aaltje Slagter,11Jappie Dam,12?,13 Reina Hansma,14 Sije Schotanus,15 Tjalling Schotanus,16 Pieter Dam, 17 Klaas Dam ( e.v. Gjetsje Hansma),18 Roel Schotanus,19 Sake Merkus,20 Ytsje Kuipers, 21 Cobie Visser

Van Dien, Mien,Wim(?) en Els Willems is niet bekend waar zij verbleven.

Overige gastgezinnen:

Willem en Eelkje Jonker aan de Kalkhúswei

Willem en Eelkje Jonker met de kinderen Jan, Janke en Jentsje

Zoon Jentsje Jonker , zoon van het kostersechtpaar Willem en Eelkje Jonker wist zich te herinneren, dat in het lokaal allemaal stro op de vloer was gelegd en pakken stro in het midden waar de vele evacuees op konden zitten. Hij was 5 jaar op dat moment. Verder vertelde hij , dat er een echtpaar bij was, Jos en Lena Verbeek  met de kinderen Jack en Janneke. Zij mochten bij hen thuis verblijven. In eerste instantie zouden de gezinsleden naar verschillende gastgezinnen gaan, maar Jentsje vertelde, dat zijn moeder zei: “Se meije hjir alle fjouwer wol komme”.

Uit de Evacuatielijst van Gemeente Roermond blijkt, dat de familie Verbeek met  14 personen waren.

Evacuée bij Pieter en Jitske van der Haak

Frouwkje Bijlstra- van der Haak weet nog, dat zij ook een evacué uit Roermond hadden. Zijn naam was Sjenkie, Sjeng Masolij. Toen hij bij hen aankwam, had hij voldoende kleding. Ze hebben eerst kleding voor hem gemaakt. Verder was hij wel eens ondeugend in het dorp. Ruth  Kloosterman heeft hem een aantal keren achterna gezeten. Frouwkje wist nog, dat hij overdag naar school was. Zodra hij ‘s middags uit school kwam kwamen de klompen en sokken uit en kwamen on der de ‘schaafbank” en ging hij meteen het dorp in.
Jan Brouwer heeft nog wel met Sjenkie gespeeld. Hij was met Sjenkie aan het vissen en ze zochten salamanders en deden die in een jampot. Sjenkie schopte de pot om en Jan werd boos en sloeg hem “met de jampot op de kop”,  vertelde Jan. Hij had toen een gat in zijn hoofd.

Sjeng is na de oorlog weer even terug geweest in Westergeest, want hij had een oogje op een meisje in Westergeest, maar toen bleek dat zij al verkering had is, heeft hij gekozen voor het vreemdelingenlegioen. Hij heeft dat overleefd en is later getrouwd en in Limburg gaan wonen. (Het Vreemdelingenlegioen wordt veelal afgebeeld als een plaats waar mannen naartoe gaan om “te vergeten” en een nieuw leven te beginnen.)

Pieter en Jitske van der Haak met 3 kleinkinderen

Pieter van der Haak

Evacuee bij Klaas en Willemke Kooistra, die aan de Kertiersreed woonden
Zij hadden daar een kleine boerderij. Toen er vanuit Roermond evacuees naar Westergeest werden gebracht, had iedereen een plekje toegewezen gekregen, maar bleef Keub Masolij over. Dit is de broer van Sjeng Masolij, die bij Pieter en Jitske van der Haak was. Dochter Boukje Kooistra vond dat niet kunnen en  nam hem mee naar huis. Ook na de oorlog is er nog steeds contact over en weer.

Klaas en Willemke Kooistra

Etentje met de familie Kooistra

Keub Masolij

Er wordt een adres genoemd W 89. Ons is niet bekend waar mevrouw Masolijn was ondergebracht. Mogelijk op de Bumawei.

Evacuees bij Andries en Griet Dijkstra
De familie Perriëns kwamen met 10 personen naar de Walddyk in Westergeast
Suus en Tiny Perriëns  waren bij Andries en Griet Dijkstra. Hun vader was koster van de Grote R.K. kerk in Roermond.
De ouders van de meisjes waren ondergebracht bij Boele en Romkje Dijkstra. De overige kinderen waren hier en daar ondergebracht op de Walddyk. Griet Banga-Klaver weet nog wel van haar moeder Hessels Janke Klaver dat er nog lang contact geweest is met de familie.

Andries en Griet Dijkstra

Boele en Romkje Dijkstra

Evacuee bij Heine en Anne Kempenaar

Bij Heine en Anne Kempenaar was een meisje, ze heette Nellie Bouman. Ze was afkomstig uit Gelderland.

Evacuées bij Familie Minne en Trien van Wieren en Titus en Jantsje
De beide broers, Maarten en Ad Bestebreurtje waren afkomstig uit Rotterdam. Hun gezinnen hebben altijd contact gehouden met Titus en Jantsje van Wieren. De kinderen van Titus en Jantsje noemden hen zelfs oom en tante. Maarten en Ad zijn beide overleden, maar het contact met kinderen van Maarten en Ad  is er nog steeds.
De zoon van Maarten gaf de volgende informatie door:
In één van de eerste oorlogsjaren zijn de kinderen Bestebreurtje door de kerk van Rotterdam, wijk Hillegersberg, naar Friesland gebracht om daar zo’n 6 weken tot rust te komen. De zussen Miep en Loes zijn, zo is mij verteld, bij de fam. De Bruin aan de Eelke Meinertswei 31 ondergebracht. De broers Maarten en Ad kwamen bij de fam. Van Wieren aan de Kalkhûswei 13
In het laatste oorlogsjaar werd Rotterdam iedere nacht gebombardeerd. Er is toen besloten een groepje kinderen met een gesloten busje door de gevechtslinies heen te sturen in de hoop dat ze wederom in Friesland terecht konden. Met die vlucht uit Rotterdam zijn Maarten en Ad meegegaan. De barre tocht duurde zo’n 3 dagen. Ze zijn daarbij ook beschoten. Uiteindelijk werden ze weer in het gezin Van Wieren opgenomen.
Ze hebben zeer goede herinneringen aan die tijd. De contacten zijn altijd gebleven

Maarten en Ad Bestebreurtje en Titus van Wieren

Op de foto, Kalkhúswei 13 v.l.n.r.: Evacuée Maart(en) Bestebreurtje, Jantsje, Titus met Minne op de arm, beppe Trien, pake Minne

Ad Bestebreurtje met zijn kinderen en Minne en Trien van Wieren

Maarten Bestebreurtje bij Minne en Trien op bezoek met zijn 3 kinderen op de Kalkhúswei 14.

Evacués bij de Familie Folkert en Teatske Sikkema 

Hillie Tjalsma-Sikkema weet nog van de verhalen van haar ouders, Folkert en Teatske Sikkema,  dat ze evacuees hebben opgevangen. Dat waren mevrouw Machielsen met dochtertje Truuske. Het zoontje/broertje Fransje was ergens anders bij een gezin in Westergeest, waar dat is nog niet bekend.

Een kaart van Truusje aan Hilly Sikkema

Uit de Evacuatielijst van de gemeente Roermond

Frans en Jeltsje Sikkema (café)  hadden ook evacuees, de familie Dodenbier. Zij kwamen uit Arnhem.

Een kaart van de familie Dodenbier.

Evacuees bij Sake en Dieuwke van der Werff.
-Jappie van der Werff, zoon van Sake en Dieuwke van der Werff, wonende aan de Trekwei, op de Kelders, wist nog dat ze een evacuee hebben gehad, die Daniël heette. En dat vader Sake, Daniël en Jappie zijn broer Pieter ‘s avonds als bezigheid hadden tabaksbladeren knippen.

Jan Brouwer van de Eelke Meinertswei wist nog, dat zijn vader tabaksbladeren verbouwde op de tuin, zowel geschikt als pruimtabak als shag. De bladeren werden aan een lijn  geregen en op de “hokszolder” opgehangen te drogen. Dan gingen ze er mee naar Eelke Hoogeboom. Die hadden een machientje waar de tabaksbladeren mee fijngemaakt werden. De shag werd gebruikt, maar toen de Canadezen tijdens de bevrijding pakjes sigaretten naar de toeschouwers gooiden, en Jan zijn vader een pakje opving, smaakte dat stukken beter. Jan heeft toen zijn eerste sigaret gerookt. Als vloei nam Jan overtrekpapier uit zijn tekenschrift mee naar huis.

Evacuées bij Jacob de Wilde, Martinus de Boer, Douwe Zwart en Jan Witzenburg.

De familie Pisters uit Roermond, t.w. oma Agnes Pisters met haar kinderen Truus, Net en Tiny en haar kleinkinderen Tilly, Paula, Marietje en Pierre(16 jaar) kwamen op 24 januari 1945 vanuit Roermond na een lange reis naar Westergeest, op de Wâlddijk aan. Ze konden als familie niet bij elkaar blijven en werden ondergebracht bij Jacob de Wilde, Martinus de Boer, Douwe Zwart en Jan Witzenburg. Pierre verbleef op de boerderij van Klaas en Sietske de Wilde aan de Wâlddijk. Pierre had als taak zorgen voor de brandstofvoorziening. Hij deed dit samen onderduiker Jan Putje of Peuchen, de juiste spelling is niet bekend. In Ee kon men naar de Gereformeerde kerk, waar een Katholieke mis werd opgedragen.

Pierre Pisters

Uit: De Evacuatielijst van Gemeentearchief Roermond
(Adres familie de Wilde E 112)
Doede Miedema en Jantje van der Vinne bieden veilige plek aan evacués
Er lagen soms wel veertien man op zolder, afkomstig uit Amersfoort

Lambert Hobma was evacuee in Westergeest

Lambert Hobma is geboren in 1892 in Minnertsga. Hij verhuisde later met zijn ouders naar Utrecht. In de eerste wereldoorlog was hij dienstplichtig soldaat. In 1922 deed hij doctoraal examen Natuurkunde en Meteorologie.
In december 1944 werd Lambert Hobma ziek. De plaatsvervangend huisarts adviseerde hem om met de Limburgse vluchtelingen mee te reizen naar Fryslân: een zware vier dagen durende reis. Bij het Rode Kruis in Kollum werden de evacuees onderzocht en haren geknipt in verband met aanwezige luizen, daar kreeg hij een adres mee, Eelke Meinertswei 7 in Westergeest.

Destijds woonden Dictus en Anne van der Veer in dit huis. Anne heeft Lambert toen goed te eten gegeven, veel melk en havermout. In juni 1945, kreeg Lambert de kans om naar huis te gaan. Later werd nog een bedankbriefje in de vorm van een tekening van de kerk en een briefje gevonden afkomstig van Lambert.

Op de foto: Lambert Hobma  en de woning aan de Eelke Meinertswei 7 en eronder echtpaar Dictus en Anne van der Veer rechtsachter, voor meester en juffrouw ter Horst en het andere echtpaar is Hendrik en Tine Valks.Rechts het bedankbriefje

Evacuees vanuit Limburg in Westergeest

Vanuit Limburg kwamen veel evacuees met de trein door Duitsland naar Buitenpost en vandaar met boerenwagens naar Westergeest. Ze werden eerst naar het lokaaltje van de kerk of naar de kerk gebracht. Daar werd gekeken of ze luizen hadden en werden ze daar eventueel voor behandeld.

De familie Wenmakers kwamen in Westergeest aan met zijn drieën, mevrouw Wenmakers, zoon Wiel en dochter Marie. Hun andere zoon was naar het front. Zij hadden thuis een boerderij (zie foto met melkbussen, op de achtergrond hun boerderij), dus de heer Wenmakers bleef alleen achter om op het vee te passen.
Mevrouw Wenmakers was bij Eelkje Hilboezen , tante van Eelkje Sipkema. Dochter Marie was bij Ruth Akke Kloosterman( naast de smid). Wiel was bij Eelke en Mintsje Hoogeboom, die een smederij hadden. Toen de bevrijding er was hebben ze gedanst in Kollum als dank.

Uit De evacuatielijst van Gemeentearchief Roermond.

Jozef Wijnands evacuee bij de familie Sipma

Johannes Sipma en Anna-Sipma-Schutter

Het echtpaar Wijnands, foto is veel later genomen

Sipma was schipper van aardappelen en modder. In de zomer werd er dag en nacht gevaren, want winters lag het werk stil. Ze hadden twee dochters, Trijntje en Tjimkje.
In de oorlog heeft het echtpaar een evacuee opgevangen, Jozef Wijnands. Verder is hier weinig over bekend.
De tweede foto is van het echtpaar Wijnands, veel later genomen.

Sjoerd en Janke Tuinstra hadden mogelijk ook een evacuée
Jan Brouwer wist nog dat zij een evacuee hadden.

Sjoerd en Janke Tuinstra

Bij meester  en juffrouw Ter Horst was een evacuée
Zoon Han ter Horst weet nog dat ze Marietje heette. Jan Brouwer bevestigde dit.

Bij de familie Dantuma was ook een evacuée
Dat was een man volgens Han ter Horst.

Bij de familie Wietse Bosma was een evacuée
Volgens Han ter Horst had de familie Bosma ook een evacuée.

Bij familie Ruurd en Jantsje Keizer van de Bumawei 17
Ruurd en Jantsje Keizer  hadden evacuée’s met de naam Jozef en Jaan.
Bakker Wijma Eelke Meinertswei
Jan Brouwer wist nog, dat zij ook een evacuee hadden

Evacuees bij Bauke en Tryn Hamstra

Bauke en Tryn Hamstra woonden aan de Kalkhúswei 16. Het schijnt, dat hier ook evacuees zijn ondergebracht.

Pieter en Woutrina van der Kloet trouwden zonder familie uit Friesland

Pieter van der Kloet was in dienst geweest al voor de Tweede Wereldoorlog en was al weer aan het werk bij een boer op Tibma, tot hij plotseling werd opgeroepen voor de Mobilisatie. Op de eerste dag van de Tweede Wereldoorlog moest hij “foar syn nûmer opkomme”, zoals dat genoemd werd en moest naar Dubbeldam, waar ook David Kloosterman gelegerd was. Pieter werd meteen krijgsgevangen genomen. De Duitsers waren er sneller dan verwacht.

Pieter had een dienstkameraad, waarmee hij regelmatig naar huis ging. Zo kwam hij in contact met zijn latere echtgenote Woutrina Veldman, de zus van de vrouw van de dienstkameraad. Eind 1944 wilden Pieter en Woutrina graag trouwen, maar het was niet mogelijk om te reizen van of naar Friesland. Er werd hevig gevochten in die omgeving. Het vervoermiddel op de Trouwdag was een huifkar.
Van de dienstkameraad kreeg Pieter een hoefijzer met de tekst er op geschilderd: “Ter herinnering aan mijn diensttijd in Ede 1938”.

Heine de Bruin uit Aldwâld op 25-jarige leeftijd aan het einde van de oorlog omgekomen
Heine de Bruin was 2 jaar getrouwd met Janke De Bruin-Nieuwenhuis, dochter Pietje was 1 jaar.
In de nadagen van de Tweede Wereldoorlog werd door de Binnenlandse Strijdkrachten in de nacht van 13 op 14 april 1944 de sluis Dokkumer Nieuwe Zijlen in bezit genomen en beveiligd.
Zij bewaakten ook een nabijgelegen driesprong bij de Soensterdijk. Bij diverse gebeurtenissen die volgden, kwamen Pieter Postma, Gerrit Bleeker, Jacob de Graaf en Heine de Bruin om het leven. Naar alle vier is een straatnaam genoemd in de gemeente Kollumerland. Aan Duitse zijde vielen 23 doden.

Hij werd net voordat ons land bevrijd werd, doodgeschoten door een groep Duitsers, die op de vlucht waren geslagen. Zij waren in de veronderstelling dat het Canadezen waren.

Heine de Bruin met zijn ouders en broers en zussen

Op de eerste foto Heine de Bruin. Daarna persoonsbewijs en armband van De Nederlandse Binnenlands Strijdkrachten en een vrijstellingsbewijs voor bezit fiets.

Landwachterslied op Bevrijdingsdag gezongen

De Landwachters werden gehaat, blijkt wel uit dit liedje

Capitulatie-overeenkomst geteekend!

De bevrijders van Westergeest, the Royal Canadian Dragoons

In april 1945 speelden de Royal Canadian Troops, waaronder de Royal Canadian Dragoons een sleutelrol bij de bevrijding van Friesland tijdens de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog. Onder de codenaam Operatie Quick Anger trokken zij de provincie binnen en bevrijdden steden en dorpen met indrukwekkende snelheid en precisie.

Op 12 april 1945 begonnen ze hun opmars bij Noordwolde, gevolgd door de bevrijding van Dokkum op 14 april en de hoofdstad Leeuwarden op 15 april. Deze acties verliepen relatief snel, mede dankzij de effectieve samenwerking met het Friese verzet dat waardevolle inlichtingen en logistieke ondersteuning bood. Ook de dorpen Westergeest en Kollum werden door de Royal Canadian Troops bevrijd.

De bevrijding van Friesland was strategisch belangrijk voor de verdere opmars naar het noorden van Nederland en hielp om Duitse bevoorradingslijnen te verstoren. Elk jaar wordt de bevrijding herdacht op 15 april, bekend als ‘’Leeuwarden Day’’, met ceremonies en het hijsen van de regimentsvlag van de Royal Canadian Dragoons.

Gedicht

Een eeuw gaat verstrijken
als een rimpel in de tijd

Een stip in de eeuwigheid
Met geen andere eeuw te vergelijken

Rampspoed en verandering waren groot
Soms vermomd als de vooruitgang

Maar er was veel ellende en dood
Te veel mensen bevreesd en bang

De nieuwe eeuw met het nieuwe jaar
Staat bij de een en dertigste keer klaar

Wat er in die nieuwe tijd gebeuren zal
Schept zorg en perspectief tegelijk

En geeft geen rust of zekerheid
Vraagt eigen inzet bovenal

Oorkonde

Een nieuw welkomstlied

Indiëgangers uit Westergeest

Jongemannen van Westergeast naar Indië!
Toen de Tweede wereldoorlog was afgelopen, wilde Indië ook van Nederlandse overheersing af. Omdat de Nederlandse politiek er in die dagen anders over dacht, werden jongemannen opgeroepen en naar Indië gestuurd om daar de orde te handhaven en te zorgen dat Nederland daar de baas bleef.

Onderstaande jongemannen uit Westergeast werden ingezet tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog van 1945–1949

-Heine van Assen geboren in 1925 en overleden in 1996, woonde aan de Kalkhúswei, echtgenoot van Nellie Zijlstra.
-Heine de Bruin geboren in 1928 en overleden in 1994, woonde aan de Eelke Meinertswei, echtgenoot van Mattie Venema
-Lieuwe Huisman geboren in 1925 en overleden in 1998, echtgenoot van Froukje van der Veen(zus van Andries van der Veen)
-Jan Kingma, geboren in 1925 en overleden in 2000, echtgenoot van Henny Schotanus
-Sierk Schotanus geboren in 1925 en overleden in 1996, echtgenoot was Anne
-Tjalling Sipma geboren in 1925
-Andries van der Veen, geboren in 1925 en overleden in 1972
-Abraham de Vries, geboren in 1915 en overleden in 1987, echtgenoot van Boukje
-Jan Veenstra, geboren in 1925 en overleden in 1969, zoon van Wessels Anne van de Kalkhúswei.

Heine van Assen, Lieuwe Huisman en Andries van der Veen

Heine de Bruin (Westergeest)

Bram de Vries

Heine van Assen

Jan Kingma

Jan Veenstra

Sjirk Schotanus kreeg in Assen zijn opleiding als hospitaal-soldaat.  De familie heeft op maandag 23 september 1946 afscheid van hem genomen in Buitenpost, van waaruit hij met de trein vertrok via Assen naar Rotterdam, waar ze op de 27^e september ingescheept werden op  “de Ruijs”. Op 23 oktober kwamen ze aan in Tandjong Priok. Op de terugreis voeren ze met de “Waterman” op 5 november 1949.
Sjirk krijgt een onderscheiding, uitgereikt door Prins Bernard.
Dit  vanwege o.a. het ophalen van gewonden van het slagveld, met gevaar voor eigen leven.

Sjirk Schotanus krijgt een onderscheiding van Prins Bernard

Sjirk Schotanus

Tjalling Sipma
Heine de Bruin van Westergeest naar Indië met Zuiderkruis

Heine de Bruin ( geb. 1928) was getrouwd met Martha Venema en de kinderen zijn Anna, Jappie, Griet en Aafke.

Heine de Bruin en Liekele van der Veen hadden de leeftijd om voor militaire dienst naar Indië uitgezonden te worden. Beide mannen konden vrijstelling krijgen, omdat ze voor hun werk niet gemist konden worden. Liekele kon niet gemist worden op de boerderij en bleef thuis. Heine de Bruin wilde niet achterblijven als de andere jongens wel moesten gaan.

Thuiskomst Indiëgangers in het jaar 1949
Vaak werd door de Bazuin een serenade gegeven. Ook werden de vlaggen gehesen

10 oktober 1949: Heine van Assen
10 november 1949: Jan Veenstra en Lieuwe Huisman
17 december 1949: Andries van der Veen
B. Walda en Tjalling Sipma

Van een aantal hebben we het bericht uit de krant.

Het Ministerie van oorlog schreef tussen 1950 en 1953 geregeld een briefje naar de Burgemeester van Kollumerland c.a. (Burg. Praamsma) met het verzoek 10 à 15 personen te complimenteren en een oorkonde toe te zenden.

Siep Schotanus na de bevrijding  in militaire dienst
Iedereen kon weer de weg op of aan het werk. Tenminste als ze niet opgeroepen werden voor militaire dienst. Er waren ook  jongens die vrijwillig in dienst gingen. Die moesten na een inwerkperiode naar Engeland. Siep Schotanus is 3 jaar in Engeland geweest bij de genietroepen.

In 1947 kwam hij met verlof thuis en nam tandpasta en fietsbanden mee en leerde hen thuis met mes en vork te eten. Siep op de foto linksachter.

Dodenherdenkingen

Ieder jaar wordt er, indien mogelijk,  op 4 mei aandacht besteed aan de Dodenherdenking op de begraafplaats in Westergeast.

De eerste dodenherdenking was in 1955. Bij de stille tocht op de foto lopen voorop Eabele Adema en Klaas Wiersma met omfloerste trom, dat een teken van rouw aangeeft.

Vaak werden er kransen overgestuurd vanuit Engeland en Canada van nabestaanden van de omgekomen vliegers

In 1998 heeft een stijlvolle onthulling van een gedenkteken plaatsgevonden, waarbij aanwezig Mike Shepherd van het Parachute regiment RAF en Luut Klaver, die heeft mee geholpen na de crash. Het gedenkteken is voor de vijf bemanningsleden van de RAF-bommenwerper, die neergestort is nabij de Bûnte Hûn, waarvan niks is teruggevonden.

Willem Jonker was de “deagraver”. Hij was hier bij de graven van de Engelse piloten, wiens vliegtuig in de oorlog in Westergeest neerstortte. Van de Duitsers moest hij een witte kiel dragen

Twintig  bommen(tjes) opgegraven en tot ontploffing gebracht.

Op 5 mei 1943 is de bommenwerper Halifax neergestort op het land van de familie de Bruin. Er lagen na de crash bommen in het land, die Pieter van der Haak en Willem Jonker hebben opgezocht en in overleg met de Bruin, die ook beheerder was van de begraafplaats, begraven op het kerkhof tussen het baarhokje en de heg. Dit was een plek, waar nooit gegraven zou worden, dus een veilige plek. De bommen lagen zorgvuldig begraven op één meter diepte. Het waren 8 fosforbommen,  die 50 cm lang waren en een doorsnee hadden van 12 cm.
De 12 staafrandbommen waren 20 cm lang en hadden een doorsnee van 3 á 4 cm.

In de Kollumer Courant van 14 november 1986 werd gemeld  dat de EOD( Explosieven Opruimingsdienst) de bommen heeft opgegraven en op een aanhangwagen met een laag zand gelegd en onder politiebegeleiding  laten vervoeren door  de heren Piet Westra en Steffen Veenstra van de gemeente, die zich vrijwillig meldden voor dit klusje. Met 28 staven kneedspringstof werden de bommen op de stortplaats tot ontploffing gebracht.

Bevrijding door de Canadezen

Op zondagochtend 14 april 1945 tegen twaalven kwamen de eerste vrachtauto’s met Canadezen langs de Trekweg. Voorop reed in een burgerauto met Oberman uit Dokkum op de treeplank, met het geweer in aanslag om de Canadezen de weg te wijzen en bedacht te zijn op eventuele onverwachte aanvallen.
De mensen uit Westergeest kwamen allen naar de Kalkhúsbrêge om de Canadezen te begroeten. Eelkje Sipkema en Henny Schotanus en Jappie van der Werff weten zich dit moment nog goed te herinneren.

De foto’s zijn van 5 mei 2024, toen er militaire voertuigen door Westergeast reden.
Bevrijdingsroute

Op vrijdag 13 april rijden de eerste Canadezen Appelscha binnen. De binnenlandse strijdkrachten bewaken de bruggen en delen de Canadezen mee waar zich Duitsers bevinden en waar ze heen trekken. Op veel plaatsen wordt gevochten tussen de BS en de Duitsers. Bij al die gevechten sneuvelen 31 BS’ers. Een Canadese bevelhebber zegt dat de Friezen zichzelf hebben bevrijd, maar uit de verhalen blijkt dat het niet zonder de hulp van de Canadezen kan. In de nacht van 13 op 14 april worden door de BS de wegen van Veenwouden naar Dokkum afgezet. Op 14 april rijden de Canadese tanks via Drachten richting Veenwouden.  Om tien uur loeit in Veenwouden nog de sirene. Er wordt geschoten tussen Duitsers en de BS. s’Middags komt een groep van zo’n 40 Canadezen Veenwouden binnen. In Damwoude arriveren ze om kwart over zeven. De bevolking is ontzettend blij met de komst van de bevrijders. Vervolgens gaat de tocht die zaterdagavond verder naar de markt in Dokkum.

Bij Makkum wordt op 18 april nog hevig gevochten. Hier bevinden zich Duitsers die zich nog niet willen overgeven. Canadezen en BS’ers moeten lang schieten voordat de laatste Duitsers in Friesland zich overgeven. Om drie uur op die woensdagmiddag is het gevecht afgelopen. De Duitsers geven zich over en Friesland is, op de Waddeneilanden na, bevrijd.

Voor deel 1 ( 1 t/m 21) van de expositie klik hier
Deel 2: 21 t/m 44 ( wordt vervolgd)

22. Geld, dat in de oorlog gebruikt moest worden

Op 1 april 1941 maakt de Duitse bezetter een einde aan de monetaire scheiding tussen Nederland en Duitsland. Het gevolg was dat alle munten met een waarde; zoals munten van goud, zilver, kopper/nikkel en van brons werden omgesmolten en vervangen door muntgeld van zink.

Eind 1941 komt het eerste zinken oorlogsgeld in circulatie. In de loop van het daarop volgende jaar vervangen exemplaren van dit goedkope metaal langzamerhand de munten van 1 en 2½ cent (brons), 5 cent (nikkel) en 10 en 25 cent (zilver). Daarmee wordt tegelijkertijd een herinnering aan het koningshuis uitgewist.

23. Heilige mis in Westergeest en breisters gevraagd

Comité opgericht voor inzameling wol en breisters gevraagd:

24. Bonnenkaarten voor brood, boter, vleesch en versnaperingen

Om ervoor te zorgen dat iedereen in tijden van gebrek toch aan voedsel kon komen, werd door de overheid overgegaan tot de verstrekking van distributiebonnen.

Om aan distributiebonnen te komen moest men in het bezit zijn van een zogenoemde door de overheid verstrekte distributiestamkaart, die door de gemeente werd verstrekt.

Wanneer men de bonnen had verkregen, kon men op in de kranten aangekondigde tijden de winkel bezoeken. Omdat iedereen op hetzelfde moment zijn bonnen moest inleveren, stonden voor de winkels lange rijen.
Op 11 oktober 1939 werd in Nederland suiker als eerste product in de Tweede Wereldoorlog alleen verkrijgbaar met bonnen. Vanaf januari 1940 gold dit ook voor erwten. Tot in de jaren 50 bleven veel goederen slechts “op de bon” verkrijgbaar, koffie was in 1952 het laatste product dat ten slotte weer vrij verkrijgbaar werd.

25. Persoonsbewijzen en distributiekaarten en bonnen

Persoonsbewijzen en distributiestamkaarten van Pieter van der Haak en zijn vrouw Jitske van Assen en de vader van Pieter Berend van der Haak, Wijtske Reinders, Renze Blom  en tweede distributiestamkaarten van Klaas en Willemke en Wierd Kooistra en één van Renze Blom

26. Bonnenkaarten bij de kruidenierswinkels

Het café van Frans en Jeltsje Sikkema

Frans en Jeltsje Sikkema

De winkel van Gerhardus Hilboezen en Selie van der Schaaf (pake en beppe van Eelkje Sipkema-Reinders) en Eelkje Hilboezen.

Gerhardus Hilboezen en Selie van der Schaaf
Frans en Jeltsje hadden kruidenierswaren te koop in het café.
In oorlogstijd toen producten op de bon waren, werkten de beide winkeliers samen. Zij hadden beide dezelfde leverancier. Onderaan ziet u een opplakvel, waar ze de ingeleverde bonnen op plakten en wanneer ze samen genoeg hadden voor een rantsoen, zodat de producten bij de leverancier besteld konden worden. Identiteitskaart moest meegenomen worden als ze naar de gemeente gingen.

27.Kerkklok gevorderd door de Duitsers

Klokkenvordering, ook wel ‘klokkenroof’ genoemd, is een gebruik tijdens oorlogen dat eeuwen terug gaat. Er worden dan kerkklokken uit de torens gehaald, met als voornaamste doel kanonnen te gieten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in heel Nederland circa 6.700 klokken gevorderd door de Duitse bezetter, zo ook de klok van Westergeest, die dateerde uit het jaar 1898.

Na de oorlog is een nieuwe klok besteld bij de  firma van Berge uit Heiligerlee. De officiële ingebruikname was op 17 november 1949, waarbij Dominee F.G. van Binsbergen, Burgemeester J.J. Praamsma en meester ter Horst het woord voerden. Meester ter Horst bedankte de bevolking hartelijk voor de wijze, waarop ze haar medewerking verleend heeft aan de bazar en voor alle vrijwillige bijdragen. Ook werd bedankt voor de bijzondere gaven van de Kerkvoogdij, de Diaconie, de beide Begrafenisverenigingen, de Oranjevereniging, de Christelijke Vrouwenvereniging, Dr. Fokkema en vroegere plaatsgenoot Stelma, die nog een paar klompen voor de bazar beschikbaar stelde. Veel dank ook voor  B en W. en droegen de klok en geluidsinstallatie aan het Gemeentebestuur over.

Opschrift: “Gegoten 1948”, het gouden regeringsjaar van koningin Wilhelmina. Tot slot bedankte ook de Burgemeester de bevolking voor hun medewerking.

28. Uitstapje van de Jongelingenvereniging  Westergeest op 17 augustus 1944

Deze foto is niet compleet, omdat een aantal jongens ondergedoken zaten. Deze jongens hebben veel plezier, maar weten niet wat hen of hun familie mogelijk te wachten staat.
Bovenste rij v.l.n.r.: Lieuwe Kloosterman, Meester van Wessel,(leider), Jaring de Jong ( bakker van de Triemen), David Kloosterman (leider), Sjirk Bosgraaf, Wiebe Veenstra, Lieuwe Huisman, Durk Bosgraaf, Lykele van der Veen?
Middelste rij v.l.n.r.: Renze Kloosterman, Lieuwe Huisman ( e.v. Frouk), Gosse Wijma, Jacob de Jager, Bearn Dantuma, Pieter van der Werf, Heine van Assen, Thomas Visser, Pieter Tuinstra
Voorste rij v.l.n.r. Sjirk Loonstra, Jacob Huisman, Arjen Veenstra, Heine de Bruin.

29. Sjuk van der Heide was niet bang voor landwachters

Dit is de woning op de Trekwei 1, waar Sjuk en Wietske van der Heide woonden. (op de foto staan eerdere bewoners Heine van Assen en zijn grootmoeder Froukje)

Sjuk van der Heide woonde aan de Trekwei 1, waar later Roel Nicolai en zijn gezin woonden. Sjuk en grutte Wobke moesten ”sjitgatten grave” in de berm van de Trekweg. De beide mannen hadden niet zo veel zin in dit werk. Toen ze in de verte Duitse landwachters aan zagen komen sloeg Wobke Westra (van Hústernoard) zijn schep kapot. Hij kon van de landwachters bij Sake Dieuwke van der Werf wel een nieuwe schep ophalen. Niet iedereen durfde het aan tegen landwachters te zeggen: “Ik doch gjin wurk foar jimme”. Sjuk van der Heide wel. Ze namen hem mee, maar fouilleerden hem eerst. Hij had een steeksleutel bij zich. Deze werd door de landwachters in de Trekvaart gegooid. Hij zou naar Drenthe moeten om daar putjes te graven. Sjuk verbleef één of twee dagen in Dokkum. “Hy hat der neat wer fan heard”, aldus Anne Huisman.
Op de foto de woning van Sjuk en Wietske van der Heide. (op de foto staan eerdere bewoners Heine van Assen en zijn grootmoeder Froukje)
30. Pier de Vries naar kamp in Wilhelmshaven

Pier de Vries van de Wouddijk o/d/ Oudwoude

1940 De boerderij van de familie Witzenburg (later Hoeksma)

Pier de Vries ( geb. in 1921) woonde aan de Wouddijk onder Oudwoude. Door de oorlog had Duitsland geen arbeidskrachten meer om te werken in hun fabrieken. Zodoende werden mannen uit Nederland opgeroepen om zich te melden om daar te moeten werken ( Arbeitseinsatz). Pier de Vries bleef mooi thuis. Op een dag (februari 1945) was hij op de motor onderweg waarschijnlijk naar klasgenootje Trijntje Witzenburg aan de Weerdebuorsterwei. Onderweg werd hij door een Duitse militair( De Platnoas, in de volksmond genoemd) opgepakt, want hij had geen Ausweis bij zich en moest mee naar Leeuwarden. Daarna werd hij op transport gezet naar kamp Schwarzerweg in Wilhelmshaven. De omstandigheden waren daar erg slecht. Pier de Vries is daar na  4 weken ( 14 april 1945) overleden door ziekte, mede door luizen, die gaten in zijn huid hadden gemaakt.

 31. Oproep van het Gewestelijk Arbeidsbureau

Vertrek naar Duitschland

De Deutsche Abteilung van het Gewestelijk Arbeidsbureau in Leeuwarden plaatste de volgende waarschuwing in de krant.
Iedereen, die een oproep had gekregen en niet op kwam dagen, kreeg opnieuw een oproep en werd dan met den sterken arm gedwongen om af te reizen naar Duitschland en dan naar een andere bestemming dan de oorspronkelijke, maar met minder gunstige arbeidsvoorwaarden.
33.Bevel voor aanmelden arbeidsinzet

Op bevel der Duitsche Weermacht moeten alle mannen van 17 t/m 40 jaar zich voor den arbeidsinzet aanmelden!
Onmiddellijk na ontvangst van dit bevel moeten de jongemannen met de voorgeschreven uitrusting op straat gaan staan. Alle andere bewoners, ook vrouwen en kinderen moeten in de huizen blijven totdat de actie beëindigd is.
Het is aan alle inwoners der gemeente verboden hun woonplaats te verlaten. Op hen, die pogen te ontvluchten of weerstand te bieden, zal worden geschoten.

34. De algehele verduistering gaat met ingang van heden in!

Ieder ingezetene wake er voor, dat zijn huis geen licht uitstraalt.

Voert kalm maar precies elke last uit, welke in deze ogenblikken moet worden opgelegd.

35.Alle klokken vooruit, zelfde tijd als in Duitsland

In de Telegraaf van donderdag 16 mei 1940 stond vermeld,
dat hedennacht in Nederland om 24 uur dezelfde tijd als in Duitsland wordt ingevoerd.
Daarom moeten alle klokken om 24 uur zóó gezet worden, dat ze 1.40 aanwijzen

36.Clandestien slachten was riskant

Fokke Veenstra met paard en wagen

Fokke Veenstra, ze woonden aan het einde van de Van Teijenswei, adres is Trekwei 8
In de oorlog waren de meeste levensmiddelen schaars of op de bon.
Het illegaal slachten van bijvoorbeeld een varken of schaap was één van de manieren om aan voldoende vlees te komen, maar het was riskant. Als je betrapt werd stond er een fikse straf op. Dit overkwam Fokke Veenstra(1900-1965) ( e.v. Getje Postma, 1894-1935) uit Westergeest, hij kreeg twee maanden gevangenisstraf.
Fokke was niet de enige dorpsgenoot , die illegaal slachtte. Jan de Vries ( 1916-1992) ( e.v. Pietertje Kempenaar( 1917 -1976)had al meerdere malen geslacht, hij stak dan een helpende hand uit als ene Klaas Visser slachtte. Eis en vonnis 6 maanden gevangenisstraf, maar Jan ging in hoger beroep. Jan en Pietje woonden naast het lokaaltje aan de Van Teijenswei

37.Wenskaarten voor soldaten

38.Anne Huisman half jaar bij de PTT in Duitsland

Anne Huisman van de Bumawei 3 is 45 jaar PTT postbesteller geweest tot aan 31 december 1968. Tijdens de bezettingsjaren was hij een half jaar als PTT’er in functie in Suhl, Duitsland (DDR). Hoe hij ook had geprobeerd om er onderuit te komen, begin januari 1943 moest hij werken in Duitsland. Anne was daar in de kost bij een weduwe, maar het eten was slecht. Toen hij na een half jaar voor 11 dagen met verlof terugkeerde naar huis woog hij nog maar 100 pond. Hij had besloten om niet terug te keren naar Duitsland. Anne moest af en toe onderduiken, maar was ook regelmatig thuis. Op een dag kreeg zijn vrouw Jantje een seintje van politieagent Schaafsma, dat hij ’s avonds op bezoek kwam om te controleren of haar man ook thuis was. Dan wisten ze genoeg! Hij heeft een tijd ondergedoken gezeten in Surhuisterveen bij zijn zwager in een boerderij, waar meer onderduikers zaten. Daar beleefden ze een angstig moment, toen er een Duitser in huis was en een onderduiker tegen de deur bonkte. De Duitser hoorde dat ook, maar ze dachten dat het wel een koe geweest zou zijn.. En later ook bij Arend en Saakje Galema op it Langlân bij It Mounehiem. “De ratten rûnen ús oer de kop. Mar it wiene hiele bêste minsken”.
Jantje verzorgde het postkantoor en stuurde af en toe een brief naar Suhl via Leeuwarden, waar haar man zogenaamd aan het werk was. Zo speelde zij het spel mee. Anne was vroeger horlogemaker geweest, dus kon hij hier nog wat geld mee verdienen om klokken of horloges te herstellen.

Woning van Arend en Saakje Galema

39.Geallieerde vliegtuigen zullen levensmiddelen uitgooien boven het bezette gebied

Uit de Kollumer Courant van 27 april 1945
De vijand, die verantwoordelijk is voor de voedselvoorziening  heeft verzuimd voldoende voorraden aan te leggen. Het geallieerde opperbevel heeft nu last gegeven u van voedsel te voorzien door middel van pakketten die door vliegtuigen, voornamelijk door bommenwerpers, zullen worden uitgeworpen. De pakketten zijn zwaar, dus zoek dekking. Verdeel het voedsel eerlijk! Ten slotte wordt den Duitschers de raad gegeven, in hun eigen belang, mee te helpen aan een eerlijke verdeeling onder de bevolking.

40.Pieter Loonstra overleden in Japans gevangenschap in 1944

Pieter Loonstra was geboren in Westergeest op 2 februari 1912, zoon van Sipke Loonstra en Trijntje Bosgraaf. Pieter was Europees Korporaal bij de KNIL

Toen er door het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) “flinke, goed oppassende jongemannen van 18 – 30 jaar (ongehuwd)” werden gevraagd, reageerde Pieter. En hij vertrok in 1938 per boot naar Indië. Daar raakte hij in maart 1942 betrokken bij de oorlog met Japan. Hij werd krijgsgevangen gemaakt en uiteindelijk ingezet bij de aanleg van de 415 kilometer lange beruchte Birma-Siam spoorlijn door Thailand en Birma. Onder erbarmelijke omstandigheden vonden zo’n honderdduizend dwangarbeiders naar schatting de dood.

Brigadier Pieter Loonstra werd ziek en overgebracht naar een hospitaal in Saigon. Daar kwam hij te overlijden op 5 mei 1944 en daar werd hij begraven. Later werd hij herbegraven op het Kranji War Cemetery in Singapore.

Voor de familie in Fryslân was het een onzekere tijd ,want in 1944 werd de naam van hun zoon als krijgsgevangene nog genoemd in meerdere dagbladen.  Zij kregen in april 1946 pas bericht van zijn overlijden.

41.Pieter van der Haak was werkzaam bij de Burgerwacht

Pieter van der Haak ( geb. 29 april 1889) was getrouwd met Jitske van Assen( geb. 13 februari 1904). Het zijn de ouders van Frouwkje Bijlstra – van der Haak(echtgenoot van Jacob Bijlstra).De burgerwacht in Nederland werd in 1918 gevormd om op te treden tegen ‘revolutionaire woelingen’. Burgers in het uniform van de Vrijwillige Burgerwacht oefenden in het hanteren van wapens. Zij waren in deze zin de opvolgers van de in 1907 opgeheven schutterijen. De lokale verenigingen waren verenigd in de Nederlandse Bond van Vrijwillige Burgerwachten welke in 1940 door de Duitse bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog ontbonden werd en daarna niet meer heropgericht werd.
Op de foto Pieter van der Haak, de armband van de Burgerwacht. Ingevolge de opdracht  van Het Duitse Bezettingsbestuur om den Bijzonderen Vrijwilligen Landstorm te ontbinden, wordt P. van der Haak ontheven van zijn verbintenis.

42. Pieter van der Haak was ook werkzaam bij de Luchtbescherming.

Pieter van der Haak ( geb. 29 april 1989) was getrouwd met Jitske van Assen( geb. 13 februari 1904). Het zijn de ouders van Frouwkje Bijlstra – van der Haak(echtgenoot van Jacob Bijlstra). Hun adres was Westergeest 57.Hij was timmerman/ eigenaar Bouwbedrijf van der Haak. Op de foto Pieter van der Haak, aanstellingsbewijs L.B. en een Ausweis.

43. Alle verzetsstrijders in Kollumerland

44 Juf Klaske Salverda op school Triemen.

Klaske Salverda was onderwijzeres aan de Christelijke lagere school in de Triemen. Ze was getrouwd met Mindert Veenstra, die de nationaal-socialistische ideologie aanhing. Klaske werd erg door hem beïnvloed. Het huwelijk loopt stuk en  later krijgt Klaske een relatie met Jan Wierds Veenstra uit Zwagerbosch, die Friese Les geeft aan de school. Jan krijgt een baan op het distributiekantoor in Buitenpost en sluit zich na een poosje aan bij de NSB. Ze krijgen 3 kinderen, een dochter geboren in 1941 en Jan in 1942 en later nog een dochter.

De bevrijding. Iedereen is blij, maar voor het gezin Veenstra breekt een moeilijke tijd aan. Op 17 april 1945, een klop op de deur en twee jongemannen in blauwe overalls arresteren het gezin. Zij worden op een “kar van schande” afgevoerd. Vader Jan gaat naar een interneringskamp Nuis in Marum. De rest van het gezin naar kamp Wilhelminahoeve in Opende. Jan mocht zijn vader nog één keer zien en een kusje door het gaas geven. De twee oudste kinderen gaan naar familie. Klaske blijft met de pasgeboren baby in Opende. Vader Jan overlijdt in ziekenhuis en wordt begraven in Kollumerzwaag. Klaske komt op 6 mei vrij en gaat in Doezum wonen en wordt daar weer onderwijzeres. Jan heeft zijn jeugd als zeer traumatisch ervaren. Hij is uit huis geplaatst en verbleef veel in pleeggezinnen. Veel later, toen hij veel te weten was gekomen over zijn vader kiepert hij de grafsteen van zijn vader in het Prinses Margrietkanaal. ”Doei heitie” waren zijn laatste woorden gericht aan zijn vader. Hij overlijdt als een verbitterd man, die zijn verleden niet heeft kunnen verwerken.
Op de foto Juf Klaske en daaronder zoon Jan.

45. Er werden wapens gedropt bij Aalsum als de code “ de worm heeft rode haren” te horen was en later: “Jan is een grote jongen”. En boerderij Wietse de Vries

Foto september 2025

De boerderij van Wietse de Vries

Het gezin Wietse Berend de Vries in Wouterswoude was een toevluchtsoord voor jongemannen, die niet thuis durfden te blijven. In oktober 1944 aanvaardde men een groot risico door bij Aalsum gedropte wapens op te bergen. Het droppen was tijdens de nachten van 19, 22 en 28 oktober en 24 november 1944. Met een praam van houthandelaar Pieter Gerke Oberman uit Dokkum, die geladen was met bieten voor Lolke Kramer uit Dantumawoude, werden de wapens in het holst van de nacht via de Zwemmer naar Wietse de Vries gebracht. Bij de Lange Brêge nam Lolke Kramer de praam over van illegale werkers uit Kollumerland. Bij Wietse de Vries werden de wapens gelost. De volgende dag haalde de veehouder de bieten uit de praam, toen bleek dat er een sten was blijven liggen. Vervolgens vond er een wapeninstructie plaats op het erf. De familie de Vries had wel een half jaar de wapens onder dak. Het gaf meermalen grote zorg in het gezin.

46. Halifax neergestort bij Bûnte Houn

Op 5 mei 1943 is een Engels vliegtuig, Halifax bommenwerper HR667 neergestort nabij de Bûnte Hûn.
Aan boord zaten:
1. Squadronleader John Bernard Flowerdew, 29 jaar
2.Pilot officer/navigatorDonald Edward Grant, 24 jaar
3. Flight sergeant Peter Edward Tiller, 19 jaar
4.Sergeant Johna George Stanley Dutton, 23 jaar
5. Sergeant George Rose, 31 jaar
6. Flight sergeant Kenneth Howard Buck, 20 jaar
7. Pilot officer Harold George Raymond Chiverton, 21  jaar

Hun toestel vertrok op 4 mei 1943 vanaf de RAF-basis Pocklington om de Duitse stad Dortmund te bombarderen. De lading bestond uit fosforbrand- en brisantbommen.  Even na middernacht werd het Britse toestel beschoten door Leutnant Robert Denzel, waardoor het in brand vloog en in de lucht explodeerde en nabij de Bûnte Hûn neerkwam. Twee bemanningsleden konden vrijwel direct teruggevonden worden, Rose en Buck. Zij hebben een graf gekregen op het kerkhof in Westergeest. Er werden tijdens de begrafenis saluutschoten afgevuurd. De overige bemanningsleden zijn niet teruggevonden. De motoren verdwenen in de grond en zijn later opgegraven.

Verhalen van ooggetuigen van de Crash van de Halifax
Nadat het vliegtuig in de lucht geëxplodeerd was, vielen de eerste brokstukken neer ten westen van de boerderij van Oebele Vries op Keatlingwier, een houten propeller bekleed met kunststof, die later als dampaal is gebruikt.

Dan giert het vliegtuig over de Zwemmer richting de woning van de familie Sipma. Minze Sipma was 13 jaar en ging kijken met zijn moeder en broer. Het was één vuurzee. Het regende brokstukken grote en kleine.

Lykele van der Veen woonde op de Triemen, was toen 18 jaar. Hij hoort het vuurgevecht en gaat ook naar buiten.

Ymkje de Bruin was ook ooggetuige. Haar vader had een boerderij, nu camping de Greidpôlle. Zij stond met haar vader te kijken. Een wiel van het landingsgestel sloeg door  het dak van een houten garage naast de boerderij van de familie Sikkens aan de Eelke Meinertswei. Het wiel stuitte er ook weer uit en kwam in een sloot terecht.

Ymkje de Bruin en haar vader waren bang dat het op hun boerderij neer zou komen, maar dat gebeurde niet. Een paar honderd meter zuidoostelijk stortte het in het weiland te pletter. Vlak achter de woning van Minze en Sjoukje Hamstra ( pake en beppe van Minze Sipma) . Vrij snel kwamen Duitse militairen , die het terrein afzetten en de wrakstukken op een vrachtwagen laadden.

Luit Klaver was onderweg van Kollumerzwaag naar Westergeest, waar hij werkzaam was als timmerman bij Pieter van der Haak. Hij zag zijn werkgever bij het neergestorte toestel. Samen hebben ze de staartschutter uit het toestel gehaald. Buiten het toestel lag ook een bemanningslid. De gevonden soldaten waren Buck en Rose.

Eelkje Sipkema-Reinders was de volgende ochtend bij Pietsje van Durk en Fokje Zijlstra. Ze weet nog heel goed dat Pieter van der Haak en Luut Klaver de soldaten op een ladder naar de weg brachten. Ze stonden voor het raam te kijken.

Herinneringen van Geert Postma uit Kollumersweach aan de oorlog

Geert Postma is 93 jaar en woonde in de oorlog aan het begin van de Simmerwei, eerste huis rechts, tegenover waar het vliegtuig, de Halifax, is neergestort. Hij heeft nog wel herinneringen aan de oorlog en vertelde het volgende.

De bevrijding
Vader had het knappe pak en moeder de jurk aan en zo stonden ze met 4 kinderen aan de kant van de weg op de Simmerwei, want de Canadezen zouden langs komen. Vader zei: Daar komen de Canadezen”. Er kwam een auto met soldaten met geweren aan van de kant van Aldwâld en ze zouden al bijna zwaaien met de rode zakdoek, toen bleek dat het Duitse soldaten waren. Jelle Kempenaar woonde in Café de Trije Romers op de Bûnte Hûn en was onderweg van Kollum naar huis. Hij droeg een rood wit blauwe vlag om zich heen, omdat ons land bevrijd was. Die zelfde Duitsers hebben hem door de arm geschoten. Postma had gehoord, dat ze deze Duitsers later in Hardegarijp hebben opgepakt. Even later kwamen de Canadezen er aan en die deelden sigaretten en chocola uit. Postma meende, dat ze vanuit de richting Aldwâld kwamen.

Andere herinneringen aan de oorlog
Vader moest opkomen voor “syn nûmer”
Aan het begin van de oorlog moest zijn vader opkomen voor “syn nûmer”, zoals dat genoemd werd. Hij moest met de trein van Buitenpost naar het Kurhaus in Scheveningen.
Moeder en de kinderen  waren lopend met vader onderweg naar Buitenpost, toen ze bij Lauwersland een bekende van vader tegenkwamen, die chauffeur was op een lijkwagen.
Vader kon meerijden en ze namen daar afscheid. Dat was een verdrietig moment, want ze wisten niet of vader wel weer terug zou komen.
“Us mem sei, yn ‘e lykauto fuort en der letter wer yn werom” tink. Een paar dagen later was vader weer thuis en heeft daar niet hoeven vechten.

Neerstorten Halifax
Die nacht werden ze wakker door het geronk van de vliegtuigen. De kinderen moesten onder de vensterbanken gaan liggen.
De volgende ochtend om 7 uur gingen Geert en zijn broer en zijn zus door het land naar de plek waar het vliegtuig was neergestort.
Er lagen overal brokstukken het was allemaal rook. Hij herinnert zich nog dat er een ketting lag, waar bloed aan zat.
Plysje Schaafsma en een Duitse soldaat zagen de kinderen en hebben ze weggestuurd. “Smoarge bern , wat moatte jim hjir”, zei Plysje Schaafsma.
Geert heeft daar nog snel een paar kogels opgezocht en thuis met de hamer er op geslagen. Vader ontdekte het en verbood de kinderen dat nog te doen, want het was gevaarlijk.

Geert zijn vader was arbeider bij Wijbe de Bruin( vader van Heine de Bruin). Zij speelden daar vaak. De NBS ( Nederlands Binnenlandse Strijdkrachten) hielden daar oefeningen.
Hij zag een kist in de schuur staan met een kleed er op en tilde het kleed op en zag munitie liggen. Wijbe de Bruin kwam er aan en zij moesten daar weggaan.

Een ander verhaal was, dat zij naar catechisatie gingen in Kollum, Geert en zijn zus op de fiets. Ze waren nog voor Kollum, toen een vliegtuig over hen heen scheerde.
Voor hen reed een paard en wagen met allemaal takken er op. De man kreeg het in de gaten wat de bedoeling was van de piloot van het  vliegtuig  en maakte het paard los van de wagen.
Geert en Hil werden ook bang en kropen in de berm. Het vliegtuig schoot daarna op die takken op de wagen, in de veronderstelling dat er mensen onder zaten.
Heel lang waren de kogelgaten in de weg nog zichtbaar.

Duitsers in huis

Er kwamen 3 Duitsers aan en gingen bij hen naar binnen. Vader was wel wat angstig , want wat gebeurt er moet ons gezin, maar ze deden de kogels uit hun revolvers
en wezen hen er op dat ze beter moesten verduisteren. Verder gebeurde er niks. Hun vader had niet meer de leeftijd, dat hij naar Duitsland moest, maar toch gaf het angst.

Wellington neergestort aan de Noordkant van Westergeest

Op 13 oktober 1941 is een Wellington bommenwerper X9822 ( Codenaam Johnny) bij Westergeest neergestort.
De zes bemanningsleden, die daarbij omkwamen waren:

1.Sergeant George Frederick Bateman, 21 jaar
2. Sergeant Harold Frederick Eyre, 19 jaar
3. Pilot Officer Frederick Jenkins, 25 jaar
4.Sergeant Harry Richard Legg, 23 jaar
5. Sergeant Ernest Robert Butson Magrath, 28 jaar
6. Sergeant Peter Alan Milton, 20 jaar

Op 12 oktober 1941 om 19.26 uur was hun toestel vertrokken vanaf de RAF-basis Alconburry. Ze hadden de opdracht om een bombardement uit te voeren in Duitsland. “s Nachts op de terugweg raakten ze in gevecht met Duitse nachtjagers.  De Wellington werd om 0.06 uur neergeschoten door een Duitse Messerschmitt, gevlogen door piloot Oblt. Helmut Lent. De kist stortte neer in het open veld bij de Oude Zwemmer bij Weerdeburen, tussen Westergeest en de Wouddijk. De brokstukken lagen verspreid over ongeveer 10 hectare land van Wieger Marten Sikkema. De brokstukken werden door de Duitsers opgehaald. De stoffelijke resten van de bemanning werden naar het baarhokje op de begraafplaats gebracht en later met militaire eer begraven.

Ooggetuigen van de crash van de Wellington

Pier Bosma, die aan de Dellenswei woont, werd wakker en ziet in het noordwesten een vuurgloed. Zijn vader gaat kijken waar het vliegtuig was neergestort, maar kan niets meer doen.

Willem Sikkema woont aan de Wouddijk. Hij is 14 jaar, mocht pas gaan kijken als de bemanning was weggehaald. De onderdelen liggen tot ver in de omtrek verspreid. Wat veel indruk op hem maakte waren de afdrukken van de lichamen in de grond, wel 25 cm diep.
Wieger Sikkema en Wieger Bosma kregen de opdracht om alle brokstukken op een wagen te laden en naar een vrachtwagen van de Duitsers te brengen, die het dan naar Utrecht brachten voor nader onderzoek.
De Duitse militairen, die bij de crashlocatie aanwezig waren, werden ingekwartierd bij de familie Bosma en Sikkema. Het bootje van Johannes Wijbenga  werd gebruikt om de Oude Zwemmer over te steken.

De bemanning werd in kisten gelegd door Dictus van der Veer, bode van de begrafenisvereniging en Willem Jonker, grafdelver. Ze werden met boerenwagens naar de kerk gebracht.
Op de foto links: Achter v.l.n.r. Dictus van der Veer en Willem Jonker. Voor v.l.n.r. Pieter van der Haak en Andries Dijkstra. Rechts een tijdelijk houten gedenkkruis op hun graf.

De begrafenis werd geleid door dominee Luuring. Het vuurpeloton, groot 15 man loste viermaal een schot boven het graf. Na het militaire saluut is de plechtigheid geëindigd en verlieten de soldaten het kerkhof.

Zelf tabak verbouwen (eigen bou), drogen en roken en vervoer van melk onder de jas
Er waren in de oorlog geen sigaretten, sigaren of tabak meer verkrijgbaar. Dus besloot men ze zelf te verbouwen, ook al is het klimaat en de grond in Nederland daar niet heel geschikt voor. Maar men probeerde wel een tabaksplant te kweken van ruim een meter hoog. De bladeren werden dan aan een touw geregen en opgehangen, soms in een kippenhok of bij een kuilbult, want het moest broeien. Daarna moesten ze naar de smid om de bladeren te snijden. Het resultaat was doorgaans een mengeling van groffe tabaksdraden en veel bruingroen kruimelwerk. Lekker of niet, het was te roken. Ook deed men wel zaagsel of fijngemaakte blaadjes van de hagedoorn in de pijp  en dan roken. Eabele Adema weet nog, dat zijn pake wel tabaksplanten kweekte, maar dat was waarschijnlijk na de oorlog>
Jan Brouwer vertelde, dat zijn vader ook tabaksplanten verbouwde, zowel voor pruimtabak  als voor shag. De bladeren werden gedroogd op de “hokszolder”. Als ze droog waren, gingen ze er mee naar de smid, die had een machientje om ze te snijden. Jan nam van school een (overtrek)blaadje uit een tekenschrift mee, dat gebruikt werd als vloei. Toen de Canadezen over de Trekweg aankwamen rijden met de bevrijding, gooiden ze pakjes sigaretten naar de mensen, die aan de kant stonden te juichen. Jan zijn vader kon een pakje sigaretten bemachtigen. Jan kreeg toen ook zijn eerste sigaret.

De melk was op de bon, maar wilde men meer melk halen bij een boer, dan werd daar een oplossing voor gevonden. Het was een twee liter melktankje in de vorm van het lichaam, dat onder de jas verstopt kon worden. Wel moest men oppassen dat de landwachters hen niet bij de boer hadden gezien.

Wie waren de “Platnoas” en “de skrik fan Dokkum”?

Meerdere keren komt in de literatuur de naam “Platnoas” voor. Iedereen was bang voor deze man. Hij was bij de Feldgendarmerie en gelegerd in Dokkumer Nieuwe Zijlen. Hij speurde o.a. jongemannen op, die niet voor de Arbeitseinsatz naar Duitsland uitgestuurd wilden worden om daar te werken. Zo pakte hij ook Pier de Vries van de Wouddijk onder Aldwâld op, die naar het strafkamp Schwarzer Weg in Wilhelmshaven werd getransporteerd. De werkelijke naam van de Platnoas kunnen we niet achterhalen.

In de omgeving van Dokkum was de gevreesde man Karl Himmstedt, die de “Skrik fan Dokkum” werd genoemd. Hij heeft op 7 januari 1945 Minze en Bartel Vries opgepakt, zoons van Oebele Vries en Trijntje Vries- van der Ploeg te Keatlingwier. Bartel is dezelfde dag weer vrijgelaten. Hij was niet ondergedoken, maar broer Minze wel. Bartel was meegenomen naar Dokkum, omdat hij zich tegen de arrestatie van zijn broer verzette. Minze moest ook naar het strafkamp in Wilhelmshaven, waar hij ook Pier de Vries ontmoette. Pier overleed daar op 14 april 1945. Vijf dagen later kwam Minze weer thuis in Keatlingwier.

Karl Himmstedt kwam in 1949 voor het tribunaal en kreeg vijf jaar.

(Op de foto’s boven de boerderij van familie Vries en de foto eronder de familie Bloemsma met Duitse soldaten en rechts vooraan Bartel Vries en achteraan rechts Minze Vries. Ze hadden geholpen om de brokstukken op te ruimen van de bommenwerper, de Whitney, die in de nacht van 27 februari 1942 ten zuiden van Driezum achter de boerderij van Bloemsma neergestort is. (De foto is gemaakt door een Duitse legerfotograaf.)

Broers Masolijn bij Klaas en Willemke Kooistra en bij Pieter en Jitske van der Haak

Klaas en Willemke Kooistra woonden aan de Kertiersreed en hadden daar een kleine boerderij.Toen er vanuit Roermond evacuees naar Westergeest werden gebracht, had iedereen een plekje toegewezen gekregen, maar bleef Keub Masolijn over. Dochter Boukje Kooistra vond dat niet kunnen en  nam hem mee naar huis. Ook na de oorlog is er nog steeds contact over en weer. Op de begrafenis van Klaas en Willemke Kooistra waren Keub en zijn vrouw Greet ook aanwezig en in 1992 zaten ze met de familie Kooistra aan het diner. Op de foto links Klaas en Willemke Kooistra en ernaast Greet en Keub met Wierd en Ymie Kooistra  aan tafel en eronder Keub.

Dit jongetje in het matrozenpakje is Sjeng Masolijn, de broer van Keub. Hij was bij Pieter en Jitske van der Haak, de timmerman in het dorp. Sjeng is na de oorlog weer even terug geweest in Westergeest, want hij had een oogje op een meisje in Westergeest, maar toen bleek dat zij al verkering had is, heeft hij gekozen voor het vreemdelingenlegioen. Hij heeft dat overleefd en is later getrouwd en in Limburg gaan wonen. (Het Vreemdelingenlegioen wordt veelal afgebeeld als een plaats waar mannen naartoe gaan om “te vergeten” en een nieuw leven te beginnen.)
Op de foto Pieter en Jitske van der Haak met 3 kleinkinderen.

Wordt vervolgd op pagina 3 van de expositie d.d. 5 mei 2025

In het bericht over de expositie van 5 mei 2025 staat al veel beschreven over de familie Willems, die vanuit Roermond naar Westergeast zijn gereisd om hier blijkt achteraf voor een periode van 4 maanden te verblijven.

Jacques Willems is nog de enige uit het gezin met 10 kinderen, die nog iets kan vertellen over hun verblijf in Westergeast.

Op de vraag of Jacques zich nog iets kon herinneren van de tijd toen ze uit Roermond moesten vertrekken schreef hij het volgende:
Over ons vertrek uit Roermond herinner ik mij nog wel een aantal feiten. Allereerst: ik weet dat mijn vader (wanneer weet ik niet) een brief geschreven heeft aan een krant over het vertrek uit Roermond. Waar die brief gebleven is (ik heb hem wel gelezen) weet ik niet.
Ik moet nu putten uit mijn herinneringen: Mijn vader was nog niet zo lang teruggekeerd van de Arbeitseinsatz in Duitsland. We zijn door de Duitsers geëvacueerd!!
We kregen van de Duitsers bevel om te verzamelen op een plein (Wilhelminaplein) in Roermond om vandaar te voet naar Brüggen in Duitsland te gaan. Toen we met het hele gezin op het Wilhelminaplein aangekomen waren kwam er een Duitse Hauptman naar ons toe en vroeg gegevens.
Nadat hij van de toestand op de hoogte was gesteld zei hij: “deze familie gaat niet te voet naar Brüggen!”. Hij zorgde ervoor dat wij met een vrachtauto naar Brüggen werden gebracht en met goederenwagons werden wij toen naar Friesland vervoerd.
Hoe lang we onderweg zijn geweest weet ik niet meer, maar wel dat we onderweg vaak stilstonden, ook door beschietingen.
Ons eindstation in Friesland was Buitenpost. Daar werden we “uitgeladen” en moesten we wachten.
Dat wachten duurde zo lang dat mijn vader met Jan te voet op weggingen naar Kollum en later naar Westergeast.

In mijn gedachten zijn we met boerenkarren naar Westergeest vervoerd en in de kerk kregen we te horen wie bij welke familie werd ondergebracht.
Al met al een hele toestand!! De reden dat we moesten verhuizen was niet de honger, maar omdat Roermond (als spoorwegknooppunt) onder vuur kwam te liggen van de geallieerden. De toren van de kathedraal van Roermond (een uitkijkpost voor de artillerie) is toen ook vernield. Van de terugkeer naar huis is mij vreemd genoeg helemaal niets bijgebleven. Maar het huis was gelukkig niet vernield (wel een aantal dingen die gestolen waren) maar er stak wel een stuk spoorrails door het platte dak van de keuken.

Jacques en zijn vrouw Isabella

Inmiddels is de brief van vader Willems opgedoken:

Vader Willems heeft een uitgebreid verslag geschreven hoe de evacuatie vanuit Roermond naar Westergeest is verlopen:
Evacuatie-Wel- en – Wee.

De lange reis van 4 dagen van Roermond naar Westergeast en het verblijf van 4 maanden
Op 23 januari 1945 kregen wij door de Grüne Polizei aangezegd, dat wij binnen één uur op de Sammelplatz moesten zijn, achter het Ziekenhuis. De datum vergeten we niet snel, daar die dag mijn vrouw 40 jaar werd. Van een verjaardagsgift is echter niets gekomen; de pot met aardappelen is op de kachel blijven staan! Op die dag waren er naar ik meen reeds meerdere straten geëvacueerd.

Toen wij met onze tien kinderen van 2 tot 14 jaar, op weg waren naar de Sammelplatz (het noodzakelijke om mee te nemen opgeborgen in twee kinderwagens) kwam de Grüne Polizei ons achterop. Wij zien hem nog zijn hoofd schudden, en direct daarna kwam hij op ons toe met de boodschap, dat wij niet naar de Sammelplatz zouden gaan, maar naar het Wilhelminaplein, van waaruit wij per vrachtauto naar Brüggen zouden worden vervoerd. De op het Wilhelminaplein aanwezige Duitse bewakers kregen blijkbaar een stringent advies, want toen de vrachtauto arriveerde ging één der bewakers er voor staan met de armen wijd gespreid: “Auf Befehl von der Hauptmann, muss die Frau mit die zehn Kinder erst herein.”

Zonder ongelukken of beschieting kwamen wij op deze manier vlug in Brüggen en bij aankomst aldaar werd gevraagd, wie direct naar een gereedstaande trein wilde gaan, om door te reizen. Wij verklaarden ons direct bereid, maar inmiddels kwam een seintje binnen, dat de trein vertrokken was. Ook in die trein moeten een aantal Roermondse gezinnen geëvacueerd zijn, want van mensen, die in die trein hebben gezeten, vernamen wij nadien, dat hun trein vijf dagen had rondgezworven, zodat zij pas na ons in Friesland zijn aangekomen.

Op de zolders van de pannenfabriek in Brüggen was het toen nog redelijk, er lag heel wat stro, dat toen echter al aan het kort worden was, zodat wij menen te mogen aannemen, dat reeds verschillende dagen daar gezinnen hadden geleefd en geslapen. Op 23 januari was de situatie er nog zo, dat wij ‘s avonds dikke erwtensoep kregen, waarin ook vlees voorkwam; deze was gekookt door in Brüggen aanwezige Russen.

Op 24 januari was er ‘s morgens een Heilige Mis opgedragen, naar ik meen, door de Z.E. Heer Sondaal. In de voormiddag kwam een delegatie van het Rode Kruis uit Roermond, die margarine en worst verdeelden naar gelang de gezinsgrootte. Zij hadden ook brood bij zich, maar verzochten, dit ter beschikking te willen laten van de gezinnen, die niets bij zich hadden. Tegen 3 uur in de middag kregen wij opdracht naar de trein te gaan, die gereed stond. Het waren alleen goederenwagons, waarin wat stro lag. Dit was niet ververst, dus vochtig en klam. Wij hadden het geluk, terecht te komen in een Neurenbergse wagon voor speelgoed, die dus behoorlijk ruim was. Dokter Bär maakte nog een gang langs de vele wagons, of hij nog ergens kon helpen. Inmiddels arriveerde tegen donker worden nog een transport gezinnen van Linne en St. Odiliënberg, die al een paar weken hadden doorgebracht in een “Lager” in Kaldenkirken en die ook nog in de al volle wagons werden gepropt. Nadat wij meer dan 8 uren in de wagons hadden doorgebracht vertrok de trein tegen half een ‘s nachts. Half zittend, half liggend hebben wij die nacht doorgebracht, maar blijkbaar heeft toch iedereen redelijk geslapen, want niemand heeft bemerkt, dat wij over één der Rijnbruggen zijn gekomen. Toen op 25 januari de dag begon aan te breken, zagen wij als eerste het station Dorsten. In Coesfeld, waar de trein geruime tijd heeft gestopt, zag men al gauw een eindeloze rij van mensen zitten, die hun natuurlijke behoeften moesten doen! Het stations personeel van Coesfeld heeft zich beijverd, om zoveel mogelijk mensen te voorzien van een slok warme koffie; voor iedereen een volle kop was ten enen male onmogelijk.

We gingen steeds verder noordwaarts. In Rheine was blijkbaar de afgelopen nacht gebombardeerd, want overal waren kraters en op het emplacement lagen de locomotieven met de raderen omhoog. Wij passeerden Lingen en Meppen en nog steeds gingen we verder noordwaarts. Er begon in de trein enige zorg te rijzen of we nog wel in Nederland zouden terugkomen, of dat men ons naar Denemarken zou transporteren. Er was nog maar één mogelijkheid, want we moesten Papenburg aandoen en vandaar was nog een spoorlijn naar Groningen.. En ja, in Papenburg werd de trein op een ander spoor gezet. Er kwam een andere locomotief voor en toen ging het werkelijk weer eens westwaarts. Inmiddels was de avond gevallenen het was bitter koud. Het vochtige stro was vastgevroren aan de vloer van de wagons en toch het is typisch. Er heeft geen van de vele in de wagons aanwezige kinderen geschreid of geklaagd.

Tegen middernacht kwamen we in Groningen aan en iedereen begon de bagage naar buiten te werken, daar in Papenburg was gezegd dat Groningen het einddoel was. Maar al heel spoedig kwamen Duitse militairen met de boodschap: Alles weer inladen, want we zouden doorgaan naar Leeuwarden. Op hoop van zegen, maar weer de wagon in en na de nodige tijd van wachten ging de trein weer. Op het moment dat wij in Groningen waren, waren daar ook de ouders van mijn vrouw, toen tijdelijk ondergebracht in de “Harmonie”. Maar wie wist iets van wie in die tijd, nadat van begin september alle verbindingen waren verbroken.
Na rond een half uur rijden stond de trein weer stil. “Leeuwarden?”werd gevraagd, maar neen dat kon nog niet. Weldra kwam er gebons op de deuren van de wagon: Alles heraus! Wij bleken in Buitenpost te zijn, waar het laatste deel van de trein was afgehaakt, terwijl het voorste deel door ging naar Leeuwarden. De evacuees werden vrijwel gelijkelijk verdeeld over de Hervormde en de Gereformeerde kerk. Deze laatsten bleven in de gemeente Achtkarspelen, waarvan Buitenpost het centrum is, terwijl de mensen uit de Hervormde kerk naar de gemeente Kollumerland en Nieuw Kruisland moest.

Wagens met melk van Zuivelfabriek Huuster Noord kwamen aan
Het was behaaglijk warm in de Hervormde kerk en weldra begonnen hoofden en hoofdjes te knikken. Dit duurde echter niet lang, want al spoedig na aankomst kwamen één of meer wagens van Zuivelfabriek “Huus ter Noord” met warme melk. Menig ouder kreeg het wel even te kwaad, als zij of hij de kinderen zag smullen van die volle melk, nadat ze zich al zo lang hadden moeten behelpen met een aanlengsel van taptemelkpoeder. En het deed je wel iets, als je de kinderen hoorde zeggen: “Moeder, zou ik nog een beker melk mogen vragen?.

Tegen negen uur ’s morgens (26 januari) kwamen tal van boerenwagens om de mensen te vervoeren van Buitenpost naar Kollum. Daar het nog bitter koud was, besloot ik te lopen, daar de afstand toch slechts ruim een uur is. Onderweg haalden we- mijn oudste zoon was bij me- een vrachtrijder in met paard en wagen en liepen met hem op naar Kollum. Zodoende was ik al behoorlijk georiënteerd, toen ik in Kollum aankwam. Ik wist dat er slechts één Roomse familie woonde, waarvan het hoofd ook in het evacuatie-comité zat. ”Als er iets was”, zo zei de vrachtrijder, dan moest ik maar vragen naar de heer Heger. Hij vertelde ons tevens dat de burgemeester NSB-er was. Maar geen gevaarlijke, terwijl de gemeentesecretaris 100 procent Nederlander was. Het kwam wel te pas, dat ik enigszins georiënteerd was, want nauwelijks in de zaal waar de inschrijving plaats vond, hoorde ik enkele heren van gedachten wisselen over sommige zeer moeilijke namen van “Die Limburgers”, want die namen leken wel Russisch. Ik heb toen maar even naar die mijnheer Heger gevraagd en hem meegedeeld, dat het hier ging om meerdere Russische meisjes, die verplicht te werk gesteld waren door de Duitsers in Roermond, maar die daar ondergedoken waren en nu met ons allen waren geëvacueerd. Na overleg met het comité kreeg ik te horen, dat deze meisjes zover mogelijk ”in het land”op afgelegen  boerderijen zouden worden geplaatst, om ontdekking door de Duitsers te voorkomen.

Na bad en ontluizing werden we ingeschreven in een ziekenfonds; de premie werd blijkbaar door gemeente of Rijk voldaan. Ook kregen we distributiekaarten en toen begon de verdeling over de verschillende dorpen. Tevoren werd echter gevraagd of bepaalde gezinnen met elkaar wilden optrekken naar dezelfde plaats, dat daar dan rekening mee zou worden gehouden. Hiervan werd dankbaar gebruik gemaakt. Inmiddels had de Zuivelfabriek “Huus ter Noord” gezorgd voor een grote hoeveelheid stamppot van aardappelen, koolrapen en vlees. Iedereen kon nu weer eens genoeg eten. Er bleken in Duitsland enkele gedeporteerde jonge arbeiders de kans te hebben gezien, zich in wagons van de trein te smokkelen. Het was gewoon ongelooflijk, welk een hoeveelheid stamppot sommige van deze jongelui konden verorberen!

Na nog een nacht te hebben geslapen in het stro in een ijskoude school (men kreeg de verwarming niet aan het functioneren) kwam de laatste fase van de evacuatie-lijdensweg. Op boerenwagens in felle sneeuwbuien werden we op 27 januari 1945 nu gebracht naar het dorp, waar we ruim 4 maanden zouden doorbrengen. In de Hervormde kerk in Westergeest werden we samengebracht en na nogmaals de dis met stamppot te hebben
aangedaan, werden de evacuees gedistribueerd. In het land van de Wietzes en Sietzes waren de Limburgse voornamen blijkbaar niet zo bekend, want op een gegeven moment komt van de preekstoel, waar de voorzitter van het comité zich had geïnstalleerd, met de vraag: “Franciscus Schmitz, is dat een jongen of is dat een meisje?” Dat deze vraag met een daverend gelach van de evacuees beantwoord werd, ligt voor de hand.

Mijn vrouw had al enkele keren gevraagd of we bij elkaar zouden kunnen blijven met onze kinderen, maar gezien de behuizing daar was het ten enen male onmogelijk dat in Westergeest iemand twaalf evacuees zou kunnen opnemen. Men kan zich wel de gedachten en gevoelens van een moeder indenken, als zij negen van de tien kinderen met totaal vreemden ziet weggaan en alleen het kleinste bij zich kan houden. Men heeft  zich in Westergeest zoveel mogelijk beijverd de leden van een gezin zo kort mogelijk bij elkaar te plaatsen, zodat wij met ons twaalven, over 9 gezinnen verdeeld, toch slechts maximaal 5 minuten uit elkaar woonden. Met één zoon uit het gezin waar wij onderdak vonden, ben ik diezelfde avond de andere 8 gezinnen nog even gaan bezoeken; de kinderen sliepen allen als rozen en dat stelde mijn vrouw weer gerust.

De kleding en vooral het ondergoed, speciaal van de kinderen, was onvoldoende voor het klimaat en de daar vrijwel steeds heersende wind. Er ontstond dan ook een rage naar schapenwol en Frits, schrijnwerker uit Linne en timmerman van professie, vond al direct emplooi met het maken van spinnenwielen. Goede wol deed f. 0,50 per kilo, maar daar kon men ook heel wat van spinnen. Van prijzen was men daar trouwens wel
op de hoogte. Een pak lucifers kostte in de zwarte handel f. 1,10, dus f. 1,– per doosje.
Wij hadden voor ieder der gezinnen waar wij en onze kinderen waren een pakje thee, waar de Friezen nu eenmaal verzot op zijn. De dag nadat wij deze hadden verdeeld, waren er al handelaars die per pakje f. 80,– wilden geven. Voor een pakje koffie betaalde men f. 150,– en voor een kistje sigaren, dat f. 3,50 had gekost in 1939, kreeg ik 5 kilo prima wol, dus voor een waarde van f. 250,–. Dat deze praktijken zich voor een groot deel beperkten tot de oorlogstijd blijkt uit het volgende:
Toen de bevrijding een feit was, zou ik op de fiets naar Drenthe, waar de ouders van mijn vrouw inmiddels waren terechtgekomen. Mijn vrouw wilde iets bakken voor haar ouders en dus moest ik eieren gaan kopen, die tot dan toe f. 1,– per stuk kostten.
Toen ik voor 10 eieren f. 10,– op tafel legde, kreeg ik er tot mijn verbazing negen terug met de opmerking: “nu de oorlog uit is, moet ook de zwarthandel afgelopen zijn”.

Het was (en is) goed leven in de Friese Wouden, zoals men de zandstreek daar noemt. Brood was er praktisch alleen op de bon verkrijgbaar, maar vlees was er meer dan genoeg, ook buiten het normale rantsoen. Er werd daar elke week wel een noodslachting “georganiseerd”. Het vlees was dan wel duur, maar zoals onze gastvrouw opmerkte:
“We behoeven aan jullie toch ook niet te verdienen!”. Want men kreeg een niet onredelijke vergoeding voor het hebben van evacuees.

De tijd in ledigheid doorgebracht hebben de evacuees in Westergeest zeker niet. Toen het voorjaar aanbrak, zag men hen allerwege op het land werken. De mensen daar hebben trouwens nog wel een en ander van de Limburgers geleerd. Takkenbossen, ook van hakhout, werden daar nog gebonden met stro. Van het binden met wijten van eikenhout had men daar nooit gehoord. Ook de vrouwen hebben hun duit in het zakje gedaan.
Toen de Limburgers in Westergeest kwamen, zagen zij de mergpijpen bij de slager op de mesthoop liggen en één der Friese gastvrouwen maakte de opmerking: Wie heeft er  nu ooit van gehoord dat men van beentjes soep kon maken. Na enkele weken wist de slager van wanten, want toen moesten de beentjes en mergpijpen al een behoorlijke prijs opbrengen.

De aanpassing tussen twee zo verschillende volksgroepen als de Friezen en de Limburgers viel over het algemeen zeer mee. Moeilijkheden komen in de beste families voor, dus waarom in Westergeest niet? Toch waren deze maar sporadisch en ofschoon zeker de helft van de dorpelingen een of meer evacuees in huis had, hebben we slechts enkele “verhuizingen” gehad. Meestal wist het comité deze met tact op te lossen. En wanneer in een bepaald geval onwil in het spel was, wist men ook wel drastische maatregelen te nemen. In een gezin, waar een vader met zijn
zevenjarig zoontje erg onwelkom was, werden deze weggehaald, en in de plaats kreeg dat gezin een oude vrouw, die steeds bedlegerig was en veel verzorging nodig had.
Er is tussen veel mensen in Friesland en Limburg toch wel een band gegroeid door die evacuatie, al hebben sommige Friezen, toen zij ons, Limburgers, de eerste dagen onder elkaar hoorden praten, zich wel eens afgevraagd, of men hen met een stel Duitsers had opgezadeld? Een bewijs van de ontstane band: half januari jl. kregen wij een dringende oproep van het gezin in Westergeest, waarmee wij sinds 1945 het meest contact hebben gehad, om op 27 januari met drie van onze kinderen naar
Westergeest te komen, om het feit te herdenken, dat wij 25 jaren geleden daar waren gekomen. Gezien het weer en de afstand hebben wij dit verzoek in dank moeten afslaan met de belofte, dat wij in de komende zomer dit wel willen overdoen.

Met de geestelijke verzorging ging het, zoals het kon. In Wouterswoude was de tegenwoordige pastoor van Asselt, de Z.E. Heer van Riswick als pastoor onder uitsluitend Arnhemmers, terwijl in Kollumerland, waar vrijwel alleen Limburgers waren, kapelaan Rolff uit Arnhem de zielzorg uitoefende. De Kerkenraad der Nederlands Hervormde Kerk in Westergeest deed aan de dominee het voorstel, de kerk of het catechisatielokaal ter beschikking te stellen voor de kerkdiensten van de Limburgers, maar hij “wenste onder geen voorwaarde mee te werken aan de bevordering of instandhouding van het Roomse bijgeloof”. Lijnrecht hiertegenover
staat de houding van de Kerkenraad van de Gereformeerde Kerk in Buitenpost, die welwillend hun kerk ter beschikking stelde, toen Mgr. Lemmens eens met zijn mensen in die streek in contact wenste te komen. Het zal wel de eerste keer zijn geweest, dat de gewelven van die kerk daveren van het lied van de Sterre der Zee. Het was er overweldigend druk; sommigen waren 6 à 8 kilometer komen gelopen op klompen.

De voorzitter van de Kerkenraad in Westergeest, die het met zijn dominee niet eens was, zocht contact met zijn N.S.B.-burgemeester in Kollum, die direct verlof gaf, elke zondag de openbare school beschikbaar te stellen. Met enkele mensen sjouwden wij daar zaterdags een aantal banken heen, om deze elke maandag weer terug te brengen naar de zaal. Op zondag mochten wij die banken nog halen en terugbrengen, want dan was het rustdag. De eerste zondagen was de belangstelling van de “inboorlingen” van Westergeest soms groter dan die van de evacuées. Later luwde
dit wel, maar een aantal is blijven komen, tot de taak van kapelaan Rolff was afgelopen.

Men wist daar van het katholicisme praktisch niets. Toen wij voor Pasen gingen biechten, vroeg onze gastvrouw, of wij ook onze portemonnee bij ons hadden; op onze vraag waarom zij dit vroeg, was het antwoord, dat wij toch moesten betalen om onze zonden vergeven te krijgen. Op een zondag na de Heilige Mis zat ik te vissen, toen onze gastvrouw hijgend kwam aanlopen: “Willems, daar komt de pastoor van jullie aan”. Op mijn vraag waarom zij zo hard kwam gelopen, was de wedervraag:
“Maar mogen die Roomschen dan vissen op zondag?” De nadere kennismaking met “die Roomschen” scheen toch wel mee te vallen, want in een gesprek over geloofszaken (en die zijn er toen heel wat geweest) kwam onze gastheer met de zeer nuchtere opmerking: “als alle Roomschen zijn, zoals de evacuees hier, dan mag van mijn part de hele wereld Rooms worden”.

De omstandigheden in aanmerking genomen, hadden wij het moeilijk beter kunnen hebben, dan wij het die 4 maanden daar in Westergeest hadden. Toch waren wij maar wat blij, toen we eindelijk begin juni huiswaarts konden keren. Wij wisten inmiddels, dat ons huis nog redelijk bewoonbaar was, en verlangden uiteraard naar weer thuis te komen. Bij het vertrek werden nog wel enige tranen vergoten, want sommigen hadden zich zeer sterk gehecht aan onze kinderen. Wij waren trouwens nog geen maand thuis, of er kwam al iemand van Westergeest, die een van onze jongens
wilde komen halen, want in Friesland werd gezegd, dat er in Limburg nog vrijwel niets te eten was. We konden hem gelukkig overtuigen, dat het anders was, en dat hij met een gerust hart naar Westergeest kon teruggaan. Wij zullen de mensen daar steeds dankbaar blijven!

Anekdote van Jacques:
Over Wim weet ik nog een anekdote die ik nog nergens tegengekomen ben en ik heb dit niet zelf meegemaakt: Wim lag op een keer op zijn buik op een omgekeerde roeiboot {bij de brug waar de Fam. Kuipers woonde) steentjes in de Dokkumer trekvaart aan het gooien, toen hij van die roeiboot afgleed en in het water terecht kwam. Wie alarm heeft geslagen en wie hem uiteindelijk met een dreghaak uit het water gehaald heeft weet ik niet.

Men is bezig in Roermond om een monument te  realiseren.

Op 5 mei 2025 was het 80 jaar geleden dat Westergeast en de Trieme zijn bevrijd ( kijk ook hier). Dit hebben we met elkaar gevierd op die dag. Op de expositie waren een 70 tal gebeurtenissen van in en na de oorlog in het kort beschreven. Iedereen, die het nog eens rustig na wil lezen, heeft hier de gelegenheid.
(Hier de eerste 21 gebeurtenissen. Op de volgende pagina volgen er meer.)
1. Bronnen:

Door het mogen raadplegen van onderstaande bronnen is het mede mogelijk geworden om deze expositie te realiseren.
– www.foestrumerarchief.nl
– Boek “Foestrum” en https://hystoblog.wordpress.com/ van Ybele Steenstra
– Boeken van Reinder H.Postma en Yvonne te Nijenhuis  De oorlog een gezicht gegeven,  deel 1 en 2
– Krantenartikelen en foto’s van Derk van der Kloet
– Ingeleverde foto’s en materiaal van (oud)-inwoners
– www.Oorlogsbronnen.nl
– www.Oorlogsgravenstichting.nl

2. Wilhelmina in Londen

Koningin Wilhelmina vertrekt op 13 mei 1940 naar Engeland, nadat Prinses Juliana, Prins Bernard en de prinsessen Beatrix en Irene de dag ervoor al begonnen waren aan de oversteek. In Londen wordt een kabinet in ballingschap opgericht.

Als de volgende dag bekend wordt gemaakt dat de koningin en de regering zijn gevlucht is dit een grote klap voor de Nederlandse bevolking. Tot dan toe hebben de kranten vooral bericht over Nederlandse successen. De situatie blijkt ernstiger dan gedacht. Gedurende de bezetting groeit de koningin uit tot een belangrijk symbool van de strijd tegen nazi-Duitsland.

Vanaf 28 juli 1940 tot 1945 hield koningin Wilhelmina regelmatig toespraken voor Radio Oranje en De Brandaris, een andere radiozender, waarin zij onder meer opriep tot verzet tegen de Duitsers.

3. David Kloosterman op 1e dag oorlog gesneuveld

Op de eerste dag dat Duitsland ons land binnenviel, 10 mei 1940, sneuvelde David Kloosterman van de Langeloane in de Trieme al.
Op 10 januari 1940 trouwde David met Tine Korporaal. Na de huwelijksinzegening werd het verlof meteen ingetrokken. Tine heeft haar echtgenoot daarna niet meer gezien.

Op 10 mei begon de slag om het Zuidfront in Dordrecht. Duitse parachutisten daalden ten noorden en zuiden van Moerdijk en Zwijndrecht. David was gelegerd op Gravestein te Dubbeldam ( nu een wijk in Dordrecht). De stafbunker werd snel ontdekt door de Duitsers. Er werd een granaat door een luchtkoker naar binnen gegooid. Bij de staf I-17 RA kwamen 7 soldaten om, waaronder David Kloosterman. Hij werd op 12 mei begraven in een veldgraf op het landgoed Amstelwijck. Op 27 mei heeft vader Lieuwe het lichaam van zijn zoon opgehaald en twee dagen later herbegraven in Kollumerzwaag. Er is een straatnaam naar hem genoemd, de David Kloostermanstrjitte.

Voor meer informatie over David Kloosterman klik hier

4. Westergeast zou  onder water gezet worden ( inundatie)

Ebele Hitsje Dijkstra van de Weerdebuorsterwei  vertelde in 1994 haar verhaal aan de Foestrumer o.a. over de spannende tijd in de oorlog.
Op 10 mei 1940 moest de hele Weardebuorsterwei vluchten met gezin en vee.. Er waren plannen  om alles onder water te zetten, zodat de Duitsers gekeerd konden worden. De belangrijkste huishoudelijke attributen en kleding werden op een boerenwagen geladen en naar Brantgum gebracht. Ook de koeien moesten mee. Deze zijn lopend over de Trekweg naar Brantgum gedreven. Toen Ebele Dijkstra de volgende dag eens poolshoogte ging nemen aan de Weardebuorsterwei bleek, dat het onder water zetten niet gelukt was en men de volgende dag wel weer huiswaarts kon keren. Dit zijn wel een paar spannende dagen geweest voor de Dijkstra’s.

5. Hoe  de inundatie verliep in De Triemen

Het inundatiegebied van de Gemeente Kollumerland

De lagere school van de Triemen met als hoofd der school meester de Jong

Hoe de inundatie verliep in de Triemen stond o.a. beschreven in het boekje over het gezin van meester de Jong van de Triemen.

Op vrijdag 10 mei 1940 was zoon Hans de Jong van meester de Jong vroeg op en hoorde in het dorp, dat het oorlog was en de Duitsers ons land waren binnengevallen. Tegen  8 uur kwam er een motorordonnans vanuit Kollum met de opdracht van de Burgemeester, dat de gehele bevolking van de Triemen geëvacueerd moest worden richting de Dongeradelen en met name naar Ternaard. De bedoeling was om door middel van inundatie een barrière van de oprukkende Duitsers op te werpen. Boerenwagens werden in gereedheid gebracht om mensen en materiaal te vervoeren. De meisjes van meester de Jong gingen met Hielke van der Veen op de boerenwagen. Mevrouw de Jong ging met Johannes de Boer in de auto  met haar zoontje Sikke. Zij reden over Dokkumer Nieuwe Zijlen naar Ternaard. Later hoorden zij, dat het water daar kolkend door de sluis landinwaarts de kanalen en vaarten instroomde.

De andere kinderen gingen op de fiets. Bakker Marten de Jong had de bakfiets volgeladen met brood voor onderweg. Meester de Jong moest als Hoofd van de luchtbeschermingsdienst op de Trieme achterblijven en mocht pas vertrekken als alle inwoners waren vertrokken. Sietse en Akke Banga vonden het eerst niet nodig, maar uiteindelijk zijn ook zij vertrokken. In Ternaard in het gemeentehuis hoorde men waar men kon logeren. De volgende dag kwam meester de Jong ook in Ternaard aan met de mededeling, dat ze weer naar huis konden. De Duitsers waren er al voordat het water de Triemen zou bereiken.

Ook Remmelt de Vries heeft in het verleden in de dorpskrant van de Triemen hierover geschreven.
We moesten evacueren. Alle vee stond nog op stal, omdat er nog niet genoeg gras stond. Het vee werd naar buiten gehaald, omdat ze mee moesten naar Hantum en omgeving. Verder werd de wagen klaar gemaakt met bedden, met daarop een fiets, linnenrek en nog veel meer proviand en kleding, pannen enz. Toen ieder klaar was begon de aftocht naar het onbekende. De koeien werden met elkaar in optocht naar de bestemming gebracht, het had wel wat voeten in aarde. Een 300- 500 dieren op weg naar het einddoel, dwars door Dokkum met de paarden en wagens. Door het krioelen van de dieren viel er eentje in het Diep op de Diepswal, dat kostte veel tijd om het dier uit z’n benarde positie te halen. De koeien kwamen in Hantum op stal, want ook daar stond niet genoeg gras in het land. Maar gelukkig was het van korte duur, want maandag 2e Pinksterdag 13 mei konden de koeien  de terugreis weer beginnen. Dus zo spoedig mogelijk weer naar huis. Vader van Remmelt zei: “Als ze de Woudpoortsbrug maar niet kapot maken, anders kunnen we niet thuiskomen”. Er waren daar al Duitse soldaten, maar de brug was en bleef in tact. Zo via de Strobosser Trekweg  naar de Triemen. In de Triemen heeft het niet onder water gestaan, maar de landerijen in Westergeest hebben wel blank gestaan.

6. Geleden schade door de evacuatie (inundatie) inleveren bij meester ter Horst en bij S. de Jong Triemen

ONDERDUIKERS
7. Joods jongetje Jopie Veringa zat ondergedoken bij de familie Dijkstra

Jopie Veringa

Reinder en Griet Dijkstra met buurmeisje  Klaasje Schotanus op de arm

Zij woonden aan de Trekweg naast de familie Schotanus. Via verzetsleider Ganzinga van Kollumerland is Jopie in 1943 vanuit Zandbulten bij de familie Dijkstra gekomen.

Meester van Wessel van de lagere school kreeg een nieuwe leerling in de klas, zijn naam was Jopie Veringa( geb. 1934). In de klas werd er niet over gepraat, dat hij Joods was, maar hij zou een hongerevacuee zijn. Joop Schotanus, de buurjongen, zat bij hem in de klas en speelde vaak met hem. Op een gegeven moment vertelt Jopie, dat zijn werkelijke naam Martin D’Ancona is en dat hij een Joodse onderduiker is. Joop heeft het lang stil gehouden. Later bleek wel dat het hele dorp, inclusief de plaatselijke NSB-ers, het wel wisten, maar niemand verklapte het.
Na de oorlog, op 18 april 1949, is Martin door een noodlottig ongeval met een tram om het leven gekomen.

8. Domineesgezin Tasseron had Joods meisje Tinie in huis

De Pastorie in Aldwâld, Tinie ( Channa Polak)
Taxi Sipkema(Otte Sipkema en Dominee Tasseron

Tinie ( Channa Polak)
In april 1944 komt het domineesgezin Tasseron wonen in de pastorie van Oudwoude. Met hen komt ook Tinie ( Channa Polak) mee, die in Oudwoude als kinderjuf wordt beschouwd, maar zij is een joodse onderduikster. Tinie is lusteloos en stil, heeft al veel meegemaakt de afgelopen tijd. In de winter van 1944/1945 verblijven er wel zestien mensen in de pastorie, onderduikers, evacués en de familie zelf. In het lokaaltje van de kerk kunnen mensen distributiebonnen halen. Een landwachter staat op de stoep en heeft zicht op het koetshuis, waar  zich -illegaal- de auto van overbuurman Sipkema bevindt. In november 1944 ziet Sipkema Duitsers met paarden de oprijlaan op gaan en dacht daar gaat mijn auto, maar ze keerden gelukkig terug. Toen soldaat Heine de Bruin aan het einde van de oorlog nog werd gedood, heeft dominee Tasseron de begrafenis geleid. Toen ook Oudwoude werd bevrijd, mocht Tinie naar huis, maar ze wilde nog graag even blijven om belijdenis te doen. In 1947 vertrekt het gezin Tasseron naar Indië om de Nederlandse militairen te ondersteunen. Tinie vraagt in 1988 voor Peter en Clasina Tasseron een Yad Veshem onderscheiding aan. De namen van het domineesechtpaar worden vermeld in de Muur der rechtvaardigen’ in de tuin van Yda Veshem in Jeruzalem.

9.Doede Miedema en Jantje van der Vinne bieden veilige plek aan Joden en evacués

Doede Miedema en Jantje van der Vinne, rechts de familie Dasberg.
Voor de boerderij van de familie Miedema en rechts het opschrift in de muur bij Yad Vasim te Jeruzalem.

Doede en Jantje Miedema woonden  in het Brugwachtershuis aan “it Stienfek” net voor de brug links. Zij wilden graag een veilige plek bieden aan vervolgden van het Hitlerregime.
Zo komen in februari 1944 Ies en Margaret Dasberg en zoontje Eddie bij hen. Ze hebben al heel wat meegemaakt. Hun bemiddelaar was de heer van Dijk, die achteraf niet betrouwbaar bleek en veel onderduikadressen van Joden heeft doorgegeven aan S-D ers, waardoor deze Joden werden gearresteerd.
Eerst zaten ze een bepaalde periode ondergedoken bij de familie Hania In Westergeest. Daarna gingen ze naar de familie Miedema, geregeld door Haije Klijnstra, woonachtig op Beintemahûs in Westergeest. Hier hielpen ze mee op de boerderij en hadden daar een goede tijd. Ze kregen vervalste identiteitskaarten met een andere naam en zo leek het alsof ze evacués waren, net als vele anderen in het dorp.

De namen Doede en Jantje Miedema staan gebeiteld in een muur in het museum Yad Vasim te Jeruzalem.
Lange muren vol met namen van onderduikadressen in Nederland.

9. Anna Cozijn zat ondergedoken bij de familie de Wilde aan de Wouddijk

Meer informatie over de familie de Wilde en Anna Cozijn

In de oorlog woonde aan de Wâlddyk net voor Beintemahûs Klaas de Wilde en zijn vrouw Sijtske Pasveer en hun kinderen Alie en Sijmen.
Klaas en Sijtske luisteren graag naar “de Stem van strijdend Nederland” op de radio, die ze verstopt hebben op de “skerne”onder een kruiwagen.

Op een dag in 1943 komt dokter Ruinen uit Ee, die actief is in het verzet, bij hen op bezoek met de vraag of ze aan een Joodse onderduikster onderdak willen bieden. Na enige twijfel gaan ze akkoord. Enige dagen later komt dokter met Anna Cozijn, 50 jaar oud. Anna Cozijn is geboren in 1890 in Amsterdam. Ze is getrouwd met Marcus Hoepelman en ze kregen een zoon John genaamd. Vader moet naar een werkkamp. John duikt onder, maar vertrekt naar het zuiden van het land en hij vindt dat zijn moeder naar Friesland moet. Eerst gaat ze werken in een buurthuis in Jubbega, maar toen ze er achter kwamen dat ze Joods was, moest ze vertrekken en zo komt ze via dokter Ruinen bij de familie De Wilde. Hier heeft ze het prima naar de zin, helpt mee in de huishouding. Anna heeft wel zorgen over het lot van haar man en zoon. Haar man heeft de oorlog niet overleefd.

Zoon John ging op zoek naar zijn moeder en kwam uiteindelijk bij de familie de Wilde terecht. Wat een emotionele hereniging zal dat geweest zijn. Er is autovervoer geregeld en samen zijn ze naar Amsterdam vertrokken om een nieuw leven op te bouwen. Het contact met de familie de Wilde  is altijd gebleven.

Op de foto de woning van de familie de Wilde, Anna Cozijn en Anna Cozijn met haar zoon John.

10.”De folle en de lege húsketonne yn de Trieme

EVACUÉES

11. Lambert Hobma was evacuee in Westergeest

Lambert Hobma is geboren in 1892 in Minnertsga. Hij verhuisde later met zijn ouders naar Utrecht. In de eerste wereldoorlog was hij dienstplichtig soldaat. In 1922 deed hij doctoraal examen Natuurkunde en Meteorologie.
In december 1944 werd Lambert Hobma ziek. De plaatsvervangend huisarts adviseerde hem om met de Limburgse vluchtelingen mee te reizen naar Fryslân: een zware vier dagen durende reis. Bij het Rode Kruis in Kollum werden de evacuees onderzocht en haren geknipt in verband met aanwezige luizen, daar kreeg hij een adres mee, Eelke Meinertswei 7 in Westergeest.

Destijds woonden Dictus en Anne van der Veer in dit huis. Anne heeft Lambert toen goed te eten gegeven, veel melk en havermout. In juni 1945, kreeg Lambert de kans om naar huis te gaan. Later werd nog een bedankbriefje in de vorm van een tekening van de kerk en een briefje gevonden afkomstig van Lambert.

Op de foto: Lambert Hobma  en de woning aan de Eelke Meinertswei 7 en eronder echtpaar Dictus en Anne van der Veer rechtsachter, voor meester en juffrouw ter Horst en het andere echtpaar is Hendrik en Tine Valks.Rechts het bedankbriefje

12.Evacuees vanuit Limburg in Westergeest

Vanuit Limburg kwamen veel evacuees met de trein door Duitsland naar Buitenpost en vandaar met boerenwagens naar Westergeest. Ze werden eerst naar het lokaaltje van de kerk gebracht. Daar werd gekeken of ze luizen hadden en werden ze daar eventueel voor behandeld.

De familie Wenmakers kwamen in Westergeest aan met zijn drieën, mevrouw Wenmakers, zoon Wiel en dochter Marie. Hun andere zoon was naar het front. Zij hadden thuis een boerderij (zie foto met melkbussen, op de achtergrond hun boerderij), dus de heer Wenmakers bleef alleen achter om op het vee te passen.
Mevrouw Wenmakers was bij Eelkje Hilboezen , tante van Eelkje Sipkema. Dochter Marie was bij Ruth Akke Kloosterman( naast de smid). Wiel was bij Eelke en Mintsje Hoogeboom, die een smederij hadden. Toen de bevrijding er was hebben ze gedanst in Kollum als dank.

Uit: Evacuatielijst van Gemeente Roermond.

13. Jozef Wijnands evacuee bij de familie Sipma

Johannes Sipma en Anna-Sipma-Schutter

Het echtpaar Wijnands, foto is veel later genomen

Sipma was schipper van aardappelen en modder. In de zomer werd er dag en nacht gevaren, want winters lag het werk stil. Ze hadden twee dochters, Trijntje en Tjimkje.
In de oorlog heeft het echtpaar een evacuee opgevangen, Jozef Wijnands. Verder is hier weinig over bekend.
De tweede foto is van het echtpaar Wijnands, veel later genomen.

14. Evacuees Familie Willems uit Roermond
Eind 2025 kwamen er een aantal foto’s van de familie Willems uit Roermond binnen, afkomstig uit de oude doos van Harm en Gooitske Merkus-Dantuma, die woonden aan de Kalkhúswei, later aan de Eelke Meinertswei. Eén van de kinderen, Tony, was bij Harm en Gooitske Merkus ondergebracht. Naar aanleiding van een artikel in Nieuwsblad Noord Oost Friesland, met de vraag waar evacuees nog meer waren ondergebracht in Westergeest, was Minke Hiemstra-Klaver uit Kollumersweach zo attent om dit artikel door te sturen naar Jacques Willems, waar zij nog steeds contact mee onderhoudt. Jacques was namelijk bij Minke haar pake en beppe Eabele Klaver en Lysbeth Klaver-Loonstra en oom Kees Klaver ondergebracht. Zij woonden aan de Kollenswei en Minke heeft vaak gespeeld met Jacques.
Doordat er nu contact is geweest met Jacques is er inmiddels veel meer bekend geworden over de familie Willems. Het blijkt dat de ouders met 10 kinderen met de trein in een goederenwagon door Duitsland naar Buitenpost zijn gereisd, vanwaar ze met boerenwagens naar de kerk in Westergeest zijn gebracht. De kinderen waren: Tony geb. 1931, Dien geb. 1932, Mien geb. 1933, Jan geb.1934, Theo geb. 1936, Els geb.1937, Jacques geb. 1939, Mariet geb. 1940, Wim geb.1941, Dorien geb. 1943.

Familie Willems ( foto omstreeks 1953)
Op de foto achter v.l.n.r.: Lies ( partner van Jan), Jan(geb.1934), Herman ( partner van Dien, kwam uit Erica in Drente), Dien, mevrouw Willems, de heer Willems, Tony, Rinus Verbunt( partner Tony).

Voor v.l.n.r.: geen familielid, Mariet(met strik in het haar), Els, Mien, man ( geen familie), Jacques, Theo en Wim voor.
Twee kinderen ervoor in het midden zijn ook onbekenden.

Uit het Gemeentearchief van Roermond. Evacuatielijst.
(Adres W4 bij Eabele Klaver)

We kregen bovenstaande familiefoto (de foto zal omstreeks 1953 gemaakt zijn) en een briefje, dat precies 10 jaar later is geschreven aan de familie Merkus. Tony Willems was later Gezinsverzorgster en staat op de gezinsfoto op de achterste rij tweede van rechts.
Uit het briefje valt af te leiden, dat het echtpaar met mogelijk 7 kinderen, Tony, Dien, Els, Jacques, Mariet, Jan en Theo zijn ondergebracht in Westergeast. Tony was bij de familie Harm Merkus. Later bleek, dat ze met 10 kinderen in Westergeast waren aangekomen.

Vader, moeder en de jongste van 2 jaar, Dorien, waren bij familie Tjibbe Kuipers, die een garagebedrijf had. Ze waren eerst bij een ander gezin aan de Trekwei. Je moest dan via dat kleine pad langs de Trekvaart lopen, vertelde Jacques.
Mariet was bij de familie Nicolai aan de Kollenswei ( kinderen waren Roel Nicolai en Tryntsje Nicolai)
Theo was bij Keimpe en Jitske Annema aan de Kalkhúswei.

Van Dien, Mien, Jan, Wim en Els is niet bekend waar zij verbleven.

Jan, Jacques en Theo. Foto van omstreeks februari 1945.

Jacques

Isabella (echtgenote van Jacques)

De ouders van Minke Hiemstra -Klaver, Luut en Anna Klaver waren 70 jaar getrouwd en in het midden Isabella en Jacques.

Meer reacties naar aanleiding van het krantenartikel:
-De kleindochter van Keimpe en Jitske Annema van de Kalkhúswei 26 gaf door, dat Theo Willems bij haar pake en beppe was opgevangen. En dat ze nog tot 2012 ieder jaar contact met elkaar hadden.

-Jentsje Jonker , zoon van het kostersechtpaar Willem en Eelkje Jonker, belde, dat hij zich nog wist te herinneren, dat in het lokaal allemaal stro op de vloer was gelegd en pakken stro in het midden waar de vele evacuees op konden zitten. Hij was 5 jaar op dat moment. Verder vertelde hij , dat er een echtpaar bij was, Jos en Lena Verbeek  met de kinderen Jack en Janneke. Zij mochten bij hen thuis verblijven. In eerste instantie zouden de gezinsleden naar verschillende gastgezinnen gaan, maar Jentsje vertelde, dat zijn moeder zei: “Se meije hjir alle fjouwer wol komme”.
Bij Verbeek-Wolters staat 14 personen?

15. Evacuees bij Bauke en Tryn Hamstra

Bauke en Tryn Hamstra woonden aan de Kalkhúswei 16. Het schijnt, dat hier ook evacuees zijn ondergebracht.

16. Evacués bij de Families Folkert en Frans Sikkema 

-Hillie Tjalsma-Sikkema weet nog dat haar ouders, Folkert en Teatske Sikkema,  evacuees hebben opgevangen. Dat waren mevrouw Machielsen met dochtertje Truuske. Het zoontje broertje Fransje was ergens anders bij een gezin in Westergeest, waar dat was is nog niet bekend.

Een kaart van Truusje aan Hilly Sikkema

–Bij Frans en Jeltsje Sikkema (café)  waren ook evacuees, de familie Dodenbier. Zij kwamen uit Arnhem.

Een kaart van de familie Dodenbier.

17. Evacuees bij Sake en Dieuwke van der Werff.
-Jappie van der Werff, zoon van Sake en Dieuwke van der Werff, wonende aan de Trekwei, op de Kelders, wist nog dat ze een evacuee hebben gehad, die Daniël heette. En dat vader Sake, Daniël en Jappie zijn broer Pieter ‘s avonds als bezigheid hadden tabaksbladeren knippen.

18. Evacuées bij Jacob de Wilde, Martinus de Boer, Douwe Zwart en Jan Witzenburg.

De familie Pisters uit Roermond, t.w. oma Agnes Pisters met haar kinderen Truus, Net en Tiny en haar kleinkinderen Tilly, Paula, Marietje en Pierre(16 jaar) kwamen op 24 januari 1945 vanuit Roermond na een lange reis naar Westergeest, op de Wâlddijk aan. Ze konden als familie niet bij elkaar blijven en werden ondergebracht bij Jacob de Wilde, Martinus de Boer, Douwe Zwart en Jan Witzenburg. Pierre verbleef op de boerderij van Klaas en Sietske de Wilde aan de Wâlddijk. Pierre had als taak zorgen voor de brandstofvoorziening. Hij deed dit samen onderduiker Jan Putje of Peuchen, de juiste spelling is niet bekend. In Ee kon men naar de Gereformeerde kerk, waar een Katholieke mis werd opgedragen.

Pierre Pisters

Uit: de Evacuatielijst van Gemeentearchief Roermond
Adres Wouddijk E 112( familie de Wilde)

19. Doede Miedema en Jantje van der Vinne bieden veilige plek aan evacués
Er lagen soms wel veertien man op zolder, afkomstig uit Amersfoort

20. Broers Masolijn bij Klaas en Willemke Kooistra en bij Pieter en Jitske van der Haak

Uit gemeentearchief Roermond. Evacuatielijst
(Adres W. 89) Weet nog niet waar mogelijk mevrouw Masolijn was.

21 .Evacuée bij Pieter en Jitske van der Haak. Frouwkje Bijlstra- van der Haak weet nog, dat zij ook een evacué hadden. Zijn naam was Sjenkie. Toen hij bij hen aankwam, had hij niet veel kleren aan. Ze hebben weerst kleding voor hem gemaakt. Verder was hij wel eens ondeugend in het dorp. Ruth  Kloosterman heeft hem een aantal keren achterna gezeten. Frouwkje wist nog, dat hij overdag naar school was. Zodra hij ‘s middags uit school kwam kwamen de klompen en sokken uit en kwamen on der de ‘schaafbank” en ging hij meteen het dorp in.

Jan Brouwer heeft nog wel met Sjenkie gespeeld. Hij was met Sjenkie aan het vissen en ze zochten salamanders en deden die in een jampot. Sjenkie schopte de pot om en Jan werd boos en sloeg hem “met de jampot op de kop”,  vertelde Jan. Hij had toen een gat in zijn hoofd.

Sjeng is na de oorlog weer even terug geweest in Westergeest, want hij had een oogje op een meisje in Westergeest, maar toen bleek dat zij al verkering had is, heeft hij gekozen voor het vreemdelingenlegioen. Hij heeft dat overleefd en is later getrouwd en in Limburg gaan wonen. (Het Vreemdelingenlegioen wordt veelal afgebeeld als een plaats waar mannen naartoe gaan om “te vergeten” en een nieuw leven te beginnen.)

Sjenkie Masolij

22. Evacuee bij Heine en Anne Kempenaar

Bij Heine en Anne Kempenaar was een meisje, ze heette Nellie Bouman. Ze was afkomstig uit Gelderland.

22. Bij meester  en juffrouw Ter Horst was een evacuée
Zoon Han ter Horst weet nog dat ze Marietje heette.

23. Bij de familie Dantuma was ook een evacuée
Dat was een man volgens Han ter Horst.

24. Bij de familie Wietse Bosma was een evacuée
Volgens Han ter Horst had de familie Bosma ook een evancuée.

25. Elizabeth Henderika Veenstra overleden in Reutlingen

Aan de Trekwei in Westergeest woonden Fokke Veenstra en Getje Postma. Hun dochter Rika  (geb. 1922-ovl.1944) is 13 jaar oud als haar moeder overlijdt. Rika blijft bij haar vader wonen. Rika is vaak met haar vriendin op stap in het dorp. Op een dag worden er Duitse soldaten ingekwartierd, het zijn stoere kerels met grote laarzen aan en roken sigaretten. Rika wordt verliefd, maar na een tijdje worden de soldaten overgeplaatst. Ze kan hem niet vergeten en gaat naar Duitsland, waarschijnlijk naar de ouders van de soldaat. De soldaat heeft ze niet meer ontmoet, mogelijk is hij gesneuveld aan het front. Zij wordt ziek en komt te overlijden op 2 maart 1944.

Echtpaar rechts op de foto Fokke ( 1900-1965)en Getje Veenstra-Postma(1894-1935). Ze woonden aan het einde van de Van Teijenswei, (adres Trekwei 8)

 26. Auke Attema krijgsgevangene in Pingjum

Foto: Kruidenierswinkel Attema, op foto 2: Auke staat 2e van links.

Auke Attema( geb. 1920) was een zoon van kruidenier Folkert en Lazina Attema, Bumawei 2.

Auke was gelegerd in Pingjum toen in mei 1940 de oorlog uitbrak. Vanuit zijn primitieve kazemat, waar hij met ongeveer 5-10 soldaten zat, zag hij de Duitsers aankomen. Daar werd hij krijgsgevangen genomen. Nadat hij als krijgsgevangene zijn eigen prikkeldraadversperring had opgeruimd mocht hij weer naar huis.
In de provincie Groningen werden 188 Nederlandse soldaten krijgsgevangen gemaakt, waaronder Auke Attema.
In 1943 werd hij opgeroepen voor de Arbeitseinsatz, maar door hulp van politieagent Gerrit Schaafsma kreeg hij te horen wanneer hij werd opgehaald. Auke dook onder, maar werd bij de Trekweg alsnog opgepakt. Hij wist later te ontsnappen, ging bij het verzet van de afdeling Kollumerzwaag, omdat er geen verzetsgroep was in Westergeest.  Tijdens de bevrijding was hij met Heine de Bruin van Aldwâld bij de boerderij van Piebe Bakker, waar ze vanuit een tegemoetkomende auto werden beschoten. Auke kon op tijd in een sloot duiken, maar Heine de Bruin verliest aan het einde van de oorlog nog zijn leven.

27.Gedicht van plysje Bareld Bijma

Een oude foto en hierna de foto toen hij politieagent was in Westergeest.

Politieagent Bijma woonde vroeger in Boelenslaan, later in Westergeest aan de Van Teijenswei. Hij heeft een gedicht gemaakt over zijn oorlogstijd in Boelenslaan.

Met lezen en gedichten
Wordt de dag een uurke lichter
Een sigaret, een kop koffie en thee
Dan ben ik wel weer tevree
Komt men ’s avonds op straat of bij dag
Lachen de verraders een valsche grinnekende lach
Komt men eenmaal op straat
Dan zijn weer Musserts Landwachten (knalpotten) paraat

Die heren kunnen schieten met hun dubbele lopen
Maar wij kunnen hard lopen
Zoo is het eens voorgevallen, dat Jan Kak met zijn mannen
Ons wilden vangen, maar wij waren ze ook deze keer weer te vlug, die stijve kannen.
Wij kropen onder het Prikkeldraad
Dat was voor ons geen daad
Door sloten, over greiden en door roggevelden
Maar Kak en van der Grift en zijn mannen kregen ons niet te pakken

Ze schreeuwden maar, sta of ik schiet
Maar ah dat roepen en schreeuwen deert ons niet
Twee dagen later, sloegen wij een andere flater
Wij waren eerst met hun zessen in een roggeveld
Daar kwamen de ”GRUNE POLIZEI” en kregen hun onder het geweld
Maar twee van ons moesten de strijd opgeven
Op 100 meter verder stonden wij in een sloot te beven.
Wat gebeurt er nu met ons?
Zouden die mannen ons zien en op ons schieten?
Wij kregen geen bonbons
We hebben ze nog even nageloerd,
Maar onze jongens werden weggevoerd
Al weer twee van onze onderduikerkameraden
Voor Moffrika’s kanonnen laden
Er zijn bij ons 16 Landwachtmannen hier in de buurt
Doch er waren 22 onderduikers, die hebben ’s nachts hun messen, vorken, snoeiers geschuurd
Tommy kom vlug, straks is het te laat
Voor Holland Nederland en Koningin staan wij paraat
Wij vechten en willen wel sterven voor Vrij Nederland
Dan gooien wij onze boeken en lessen aan de kant
Als eens ons Wilhelmientje is teruggekeerd
Wordt er dan niet luide getriomfeerd?

Daarom! Wij zijn Nederlandse jongens en geen moffen
Woorden van B.B. te B-laan ongeveer 15 juli 1944.

28. Reedride yn frouljus klean

Joop Schotanus, zoon van Tjalling en Lieuwkje woonden aan de Trekweg. Hij weet nog veel verhalen te vertellen over Westergeast.
“It heucht my noch dat se oan it reedriden wienen op ‘e iisflakte by de Ald Swemmer De mannen yn de gefaarlike jierren ( koene oppakt wurde troch de Dútsers) wiene yn frouljusklean oan it reedriden. Ik wit noch dat myn broers Sjirk en Siep wat klean oan hienen fan ús Seke. Holledoekje om en wat hea ûnder it bloeske. Lieuwe fan Kei Aaltsje wie ek in frommes wurden. Lieuwe moast extra foarsichtich weze om ’t er de Arbeidsinsatz ûntflechte wie.
Ek gie Joop wol ris nei pake en beppe ta om nei de Ingelske radio te lústerjen. De radio wie ferstoppe ûnder de flier. Sa sieten se yn in kring derom hinne te lústerjen nei wat de Keninginne fertelde.

Op de foto Joop Schotanus yn letter jierren te reedriden west.
29.Bekanntmachung / Bekendmaking van Seys Inquart ! 24 september 1944

Seys Inquart

Voor de vernieling of beschadiging van Spoorweginstallaties, Telefoongeleidingen en postkantoren stel ik de geheele bevolking aansprakelijk, op welker gebied de daad wordt gepleegd.

Seyss Inquart ontwikkelde zich, als Rijkscommissaris van Nederland, in het door nazi-Duitsland bezette Nederland, tot één van de kopstukken van het regime.

Seyss-Inquart bevond zich onder de 22 oorlogsmisdadigers die tijdens het Proces van Neurenberg door een internationaal rechtscollege werden berecht. Hij werd op 1 oktober 1946 schuldig bevonden aan oorlogsmisdrijven en misdaden tegen de mensheid en ter dood veroordeeld. Het vonnis werd ruim twee weken later ten uitvoer gelegd.
30. Loopgraven maken voor de Duitsers aan de Weardebuorsterwei (meer over de oorlog met Willem Reinders)

Willem Reinders ( vader van Eelkje Sipkema-Reinders), Bauke Hamstra, Eabe Merkus en Minkes Sloot moesten loopgraven maken voor de Duitsers onder het toeziend oog van twee Duitsers. Vanaf de flauwe bocht in de Weardebuorsterwei vlak na de ingang naar het gemaaltje, tot de hoek naar Keatlingwier in de linkerberm. Er werden meerdere gaten gegraven van waaruit de Duitsers het langskomende verkeer onder schot konden houden.

De Duitse soldaten moesten op de dagen dat er gegraven werd, van warm eten worden voorzien bij toerbeurt bij de 4 mannen thuis. Toen zij bij de familie Reinders waren was dat spannend omdat er nog twee thuis wonende jongens, Jan en Gradus, waren. Zij konden namelijk meegenomen worden door de Duitse soldaten voor dwangarbeid in Duitsland. Zij gingen daarom naar hun tante om te eten.

Eelkje Sipkema- Reinders zat ook aan tafel en weet zich nog heel goed te herinneren, dat één van de soldaten niet veel at van de heerlijke boerenkool. Hij was heel verdrietig, omdat hij de dag daarop naar het front moest en hij kreeg geen mogelijkheid meer om zijn familie nog te ontmoeten. Dit heeft veel indruk gemaakt op Eelkje.

Later werden v.l.n.r. Klaasje Vries, Eelkje Reinders, Adela en Maaike Vries op bijgaande foto’s gezet door Ruurdtje Minnema-Vries. Klaasje, Adela en Maaike waren kinderen van Jan Vries ( Ruurdtje was hun tante).

Wordt vervolgd op de volgende pagina

Welke bakkers zijn er zoal in Westergeest geweest?
Aan de Eelke Meinertswei, hoek van Teijenswei hebben de volgende bakkers hun bedrijf gehad.

Voor zover ons op dit moment bekend, is dit de volgorde:
Boele en Akke van der Schaaf. Boele moest zijn bakkerswaren naar Beintemahus brengen met een bootje, zo hoog was het water in deze omgeving. Hierdoor kreeg hij klachten aan zijn armen, zo erg , dat hij zijn bedrijf moest beëindigen.

Boele en Akke van der Schaaf.
Bouwe Riemersma
Zoon Teake Riemersma en zijn vrouw Tetsje
Freerk Kamstra
Van Deinum
Gerrit Aukes Dijkstra.
Bakker Wijma  1935-..
Tsjip Postma
Hendrik van der Wal, 1962 – 1994

De bakkerij van Bouwe Riemersma(geb.1844- overleden 1931)
en zijn vrouw Sietske van der Zwaag (geb. 1845-overleden 1921).

De bakkerij van Gerrit Aukes Dijkstra is verkocht aan Wijma in het jaar 1935.

Dochtertje Tine van bakker Gerrit Dijkstra

Bakker Wijma. Vanaf 1935 bakker te Westergeest. De kinderen van bakker Wijma waren Dineke en Gosse.
Tekst op zijn mand: onze bakker Wijma!
1945 Advertentie van bakker Wijma: ‘Levert uw beschuitbon in en u krijgt lekkere broze beschuit’
iedere klant kreeg van hem twee pinda’s. Vandaar zijn bijnaam: Bakker Nútsje”.

Tsjip en Hil Postma en dochtertje Griet.

Sipke Sloot op de bakfiets, links de bakkerij

Bakkerij Hendrik van der Wal in 1972
Hendrik van der Wal stopte met de bakkerij in 1994 en dat was de laatste bakker in Westergeest

De bakker, Hendrik van der Wal en de molkboer Jan van der Zwaag ( foto maart 2016)

Meer foto’s over bakker van der Wal

Bakkerij aan de Bumawei:
Kees Adema 1934- 1948
Pieter de Bruin 1948-1960.

De bakkerswoning is gebouwd in 1934 door Kees Adema.
Kees Adema is er begonnen met een Bakkerij, welke werd overgedaan aan de fam. de Bruin( Pieter en Marie).

Bakker de Bruin had daar de bakkerij van 1948-1960.
Na vertrek van de Bruin naar broodfabriek van der Veer in Murmerwoude is de bakkerij opgeheven.

In Westergeest werd niet alleen het brood geleverd door de plaatselijke bakkers, maar ook van uit Oudwoude, Veenklooster, Triemen en Kollumerzwaag werden dagelijks brood en koekjes bezorgd.
Van Oudwoude :

De bakkers in Oudwoude waren:

1.Bakkerij van Foeke Dijkstra ( voorheen Andries en Froukje de Vries)
2.Johannes/ Durk Planting Jan Binneswei 11
3.Pieter Rekker woonde aan de Foarwei 11
4.Sas van der Velde woonde ook aan de Foarwei
5.Bakker Postma op de Wygeast 36
6.Sjoerd Rekker (alleen koekjes, die gebakken waren in Kollum)
7. Pieter Luinstra ( “sútele efter syn skokarke mei bôleguod)

Bakkerij Foeke Dijkstra

Foeke Dijkstra

Bakker Dirk Planting

De bakkerij van Planting

Bakker Pieter Rekker

Bakkerij Pieter Rekker

Bakker Sas van der Velde. Later was hier het postkantoor in gevestigd door mevrouw van der Velde, toen mevrouw Sipkema( t.o. de kerk) er mee stopte.

Postkantoor Jan en Alie Sangers

Bakker Postma op Wygeast 36 ( recente foto)
Hier heeft Johannes Schotanus ook een groentewinkel gehad.

Pieter Luinstra ( foto uit Griemmank út Aldwâlds ferline)

Links Sjoerd Rekker en rechts Wijbenga

Van de Triemen:

1.Bakker Marten de Jong
2. Bakker Kuipers?

Bakker Marten de Jong( tweede huis)

Bakker of slager met de bakfiets, wie is het?

Van Veenklooster:
Bakker Hielke Boersma
Rozema
Lautenbach?
Van Kollumerzwaag:
Bakker Krook
Bakker Brandsma

Berichtnr.:1553/fbapril16./Km feb26

De Vrouwenvereniging ‘Bidt en Werkt’ van de Trieme

Voor v.l.n.r.: Baukje Visser, Tine van der Schaaf, Baukje van der Veen, Jansje Oost, Reen Banga, Ytie van der Schaaf, Anna de Vries.
Achter v.l.n.r.: Jantsje Banga, Ymkje de Vries, Iep van der Veen, Sjoerdtsje de Vries, Aukje Banga, Jeltje Steringa, Gjetsje de Jong, Anke Zwart, Hinke Bosma
De Kerkenraad ( 1999)

Voor v.l.n.r.: Jitske Prins, Tsjikke Dijkstra, Sjoerd van der Schaaf, Tineke Knol, Diny Verbeek, Griet de Jager.
Achter v.l.n.r.: Janneke Fennema, Eeuw Fennema, Yke Krol, Sita van der Meulen, Andries Riedstra, Wieke Kooistra, Willem de Jong, Durk Rekker, Keimpe Ros.

De Jongelingsvereniging  en meisjesvereniging naar Volendam

Voor v.l.n.r.: Anneke  (dochter van Anne Sikkema en Richtsje Sikkema- de Vries, schilder van de Triemen), Annie de Vries, Janke Dijkstra, Eabele Adema, Lieuwe Huisman (leider), Sjoerd van der Schaaf.
Midden v.l.n.r.: Herre Hoekstra,Tryntsje Nicolai (leidster), Janke van der Veen Sikkens (leidster), Akke Annema (van Keimpe Jitske), Japke Hoekstra (van Germ Hoekstra, Langlan), Wiepkje Galema, Tetsje de Vries.
Achter v.l.n.r.: Johannes Adema, Anne Visser, Machiel Nieuwenhuis, chauffeur Bieringa (vader zangeres Griet Wiersma), Cor de Jong (zoon van Minne de Jong, eigenaar van de bus), Anton de Bruin.

1997 Harm en Riem Bergsma 25 jaar Kostersechtpaar

Sjoerd van der Schaaf en Ds. Keuning met Harm en Riem Bergsma

2002 Opening van de Tiksel

Sjoerd van der Schaaf

Het stembureau in Westergeast

1982 V.l.n.r.: Heine de Bruin, Sjoerd van der Schaaf met zoontjes Sieds en Wijbe Jan, Bartele Vries

KMfeb26.

Lang haar beter dan Strontlaarzen in de salon.

Uit de oude doos van de familie Harm en Gooitske Merkus-Dantuma, ontvangen van Harm Pierik

Gerrit Merkus
Gerrit Merkus (Westergeest *1912) bezoekt in zijn jonge jaren de openbare lagere school in Westergeest. Hij heeft geen moeite met leren en mag zelfs een klas overslaan. Wanneer hij in de 7^e klas zit, zo schrijft hij in zijn schoolherinneringen, is er eind 1923 “herrie” om de school in het dorp. Die “herrie” heeft tot gevolg dat veel kinderen de school verlaten en naar de christelijke school in Triemen gaan. Daar is ook Gerrit Merkus bij. Wat was er toen aan de hand in Westergeest?

Openbare school in Westergeast
Omdat de openbare lagere school in Westergeest weinig leerlingen heeft acht de gemeenteraad van Kollumerland c.a. het gewenst deze school op te heffen. Als datum van opheffing wordt gedacht aan 1 januari 1924, de dag waarop het hoofd van de school, de heer J. Westerkamp, met pensioen gaat. De inspecteur van het onderwijs in Leeuwarden denkt hier echter anders over. Hij vindt vanwege de tijdsomstandigheden opheffing niet gewenst. Daarom komt de gemeenteraad op 13 december 1923 weer bij elkaar om opnieuw over dit onderwerp te spreken. In deze vergadering deelt de voorzitter mee dat de openbare lagere school in Westergeest op 1 januari 1924 door een 20-tal leerlingen zal worden bezocht. Dat aantal is voor B&W voldoende om nu voor te stellen dat opheffing van de school niet nodig is, dat een nieuw schoolhoofd kan worden benoemd en tijdelijk een onderwijzeres. De heer Westerkamp is bereid zo lang aan te blijven als nodig is totdat zijn vacature vervuld is. Mocht het aantal leerlingen in de loop van het jaar toch tegenvallen dan kan de tijdelijke onderwijzeres van haar betrekking worden ontheven.

De bespreking in de gemeenteraad over dit onderwerp gaat gepaard met soms felle discussies. De heer Vries trekt het aantal van 20 leerlingen sterk in twijfel. Volgens hem geven de verstrekte vaccinatiebewijzen aan dat niet op 20 leerlingen die de voorzitter noemt, gerekend mag worden, maar hooguit op 13 leerlingen. Absolute zekerheid kan hij echter ook niet geven omdat sommige ouders ingetekend hebben op zowel de lijst van vóórstanders van opheffing als van tegenstanders van opheffing maar hij pleit samen met de heren Vogelsangh en Zomer voor opheffing.

Op voorstel van de heer Vries besluit daarop de gemeenteraad met 10 tegen 3 stemmen – van de heren Feitsma, Detmar en Hoekstra – een commissie in te stellen die onderzoek gaat doen naar het juiste aantal leerlingen dat op 1 januari 1924 verwacht mag worden. Daarna kan pas een nieuw besluit genomen worden. De commissie van dit onderzoek zal bestaan uit de heren Feitsma, Detmar, Vries en Vogelsangh met de heer Westerkamp als adviseur.

Reeds op 15 december vergadert de commissie weer en noteert dan van welke ouders verwacht mag worden dat ze hun  kinderen naar de openbare school zullen sturen. Dat zijn D. Annema, E. Bouma, H. Hoekstra, E. Klaver, wed. Kuipers, E. Nauta, J. Dantuma, J. Sikkema, J. Visser en Joh. Vries samen goed voor 17 kinderen. De meningen over 4 kinderen zijn verdeeld. Een deel van de commissie deelt ze in bij de voorstanders van het openbaar onderwijs terwijl het andere deel van de commissie ze een plek geeft bij de tegenstanders, en daarmee dus bij de voorstanders van christelijk onderwijs. Van het echtpaar Westra en van de heren R. de Jong en J. Merkus is zeker dat zij hun kinderen van de openbare school zullen nemen omdat zij kiezen voor christelijk onderwijs. De gemeenteraad moet nu een beslissing nemen.

En dat gebeurt op 20 december 1923. Na een lange discussie wordt uitgegaan van een leerlingenaantal van 20 dat op 1 januari 1924 de openbare school in Westergeest zal bezoeken. Daarop wordt het voorstel van B&W om de openbare school te bestendigen in stemming gebracht. Dit voorstel wordt met 7 tegen 5 stemmen aangenomen. De tegenstemmers zijn de heren Zomer, Zuidersma, de Vries, Van der Schaaf en Vogelsangh. De heer Vries is afwezig. Het gevolg van dit besluit is dat er geen christelijke school komt in Westergeest en dat voorstanders van christelijk onderwijs hun kinderen naar de christelijke school in Triemen sturen. Dat is de groep kinderen uit Westergeest waar Gerrit Merkus over schrijft in zijn schoolherinneringen.

De Christelijke lagere school in De Trieme

Deze plaatselijke schoolstrijd staat niet op zichzelf. In de tweede helft van de 19^e eeuw heeft het Friese reveil en de Vereniging Vrienden van de Waarheid veel aanhang in Friesland. Deze stroming beijvert zich voor christelijk onderwijs. Die wens leeft niet alleen in Friesland maar in het hele land. In 1878 tekenen meer dan 300.000 mensen het landelijke Volkspetitionnement voor gelijk gerechtigd en gelijk bekostigd christelijk onderwijs. Daar zijn ook verschillende inwoners van de gemeenten Kollumerland en Nieuwkruisland en Dantumadeel bij.

Vóór 1917 wordt het openbaar onderwijs door de overheid betaald terwijl het christelijk onderwijs geheel en later grotendeels door de ouders betaald moet worden terwijl die ouders door de belasting ook moeten bijdragen aan het openbaar onderwijs. In die tijd is de christelijke school in Triemen ontstaan waar de plaatselijke predikant ds. Joh. Politiek zich destijds bijzonder voor heeft ingespannen. Die ongelijkheid is door de grondwetswijziging in 1917 en door de Lager onderwijswet 1920 opgeheven waardoor veel ouders de mogelijkheid krijgen hun kinderen naar een christelijke school te sturen. Ook in Westergeest. Dit alles speelt eind 1923 mee in de ‘herrie’ om de school in Westergeest.

Harm Pierik

Op 5 mei 2025 hebben we dit gevierd in MFC De Tredder.
Binnenkort zal op het Foestrumerarchief meer informatie over de expositie te zien zijn.

Deze vijf (oud) inwoners hebben verteld over hun herinneringen aan de oorlog.
Voor v.l.n.r. Frouwkje Bijlstra- van der Haak, Eelkje Sipkema-Reinders en Jan Brouwer
Achter v.l.n.r. Reinder Hansma en Han ter Horst

Uit de media:
Overweldigende belangstelling voor Bevrijdingsfeest in Westergeast

WESTERGEAST- Maandag 5 mei om 10.00 uur stonden de deuren open voor alle belangstellenden voor de viering van het bevrijdingsfeest. Al vrij snel waren de stoelen in de foyer van MFC De Tredder allemaal bezet, zodat de deuren naar de grote zaal open gezet moesten worden en zo meer plaats gemaakt voor stoelen.  Het werd een ware reünie deze dag. Ook veel oud-inwoners uit Westergeast en De Trieme kwamen even langs en ontmoetten bekenden van vroeger. Er zijn in totaal ruim 200 belangstellenden geweest.

Nadat iedereen een kopje koffie en gevulde koek had gekregen opende Wierd Kooistra het feest en vertelde hoe het programma er uit zag gedurende de dag. Allereerst werd de film, die in samenwerking met RTV NOF is samengesteld,  getoond van de gehouden interviews met vijf (oud)-Westergeastmers. Dit waren Han ter Horst, Jan Brouwer, Reinder Hansma, Eelkje Sipkema-Reinders en de oudste oud-inwoonster Frouwkje Bijlstra- van der Haak. Zij hebben op indrukwekkende wijze verteld over hun herinneringen aan de oorlog.

Organisatie
Op initiatief van het bestuur van “de Tredder” is er een commissie gevormd, die zich vanaf december heeft gebogen over hoe de expositie er uit zou moeten zien. Er werden in korte verhalen ongeveer 70 gebeurtenissen van in en na de oorlog gepresenteerd. Ook zijn er vooral de laatste weken nog heel veel voorwerpen ingeleverd, met zelfs een bom, die meer dan 20 jaar geleden is gevonden en bewaard gebleven. Maar ook was er een indrukwekkende expositie van allerlei bijzondere voorwerpen uit de oorlog van Uilke Westra uit Hurdegaryp. Er stonden 3 levensgrote ” militairen” in uniform, een Duitser, Canadees en een Amerikaan. En de motor uit de oorlogstijd van Menno Kraak uit Kollumersweach trok ook veel bekijks. De kinderen van CBS De Bining hadden een expositie aangeleverd van foto’s en verhalen van hun bezoek aan Westerbork, rondleiding door het dorp met Derk van der Kloet een aantal weken geleden en alle ontworpen vlaggen.

Bevrijdingsvlag gehesen
Om half drie werd de bevrijdingsvlag gehesen, die door de kinderen van CBS De Bining waren gemaakt. Ditmer van der Land had de mooiste vlag gemaakt. Hij mocht helpen om zijn vlag te hijsen, begeleid door passende liederen, gespeeld door Christelijke  Brassband De Bazuin/Wilhelmina. Daarna ging iedereen naar binnen en werd er geproost op de vrijheid, waarna nog een gezellig stukje muziek door de Bazuin werd gespeeld. Het feest werd daarna voortgezet met muziek van de band Big Mack.
De expositie werd de gehele dag druk bezocht. De commissie kan terugzien op een zeer geslaagde dag!

Dinsdag en woensdagavond expositie ook geopend!
De commissie heeft inmiddels besloten om dinsdag en woensdagavond van 19.00-21.00 uur de expositie ook open te stellen, zodat men altijd nog een keer kan komen kijken. Ook dan is er de gelegenheid om aan een rondleiding mee te doen door het dorp.